Afgelopen zonnige zondag viel het weer op dat de wieken van sommige windmolens stokstijf stil bleven staan, ondanks de stevige zuiderwind. Een typisch geval van overproductie, doordat er al veel hernieuwbare energie wordt gegenereerd en maar weinig afgenomen, omdat de industrie dan op een lager pitje draait. De netbeheerder laat sommige windmolens dan uitschakelen (waarbij de eigenaar een vergoeding krijgt voor gemiste inkomsten).
Op de groothandelsmarkt heeft de stroom op dat moment een negatieve prijs, wat betekent dat producenten betalen om van hun overschot aan elektriciteit af te geraken. De batterij van een elektrische auto is een ideale opslagplaats voor zulke overtollige stroom. Sinds vorig jaar is het dan ook mogelijk om op zo’n momenten gratis te ‘tanken’
Nu bieden ook leveranciers Engie en Luminus ‘happy hour’-formules aan voor gewone consumenten. Dit in navolging van het kleinere Energie.be, dat in 2025 al die negatieve groothandelsprijzen op momenten van overproductie hapklaar herverpakte tot zogenaamd gratis stroom, met ‘happy hours’ waarin je kosteloos je elektrische auto oplaadt, of een andere verbruiker in je huis voedt.
Maar opgelet: want gratis is niet geheel gratis.
Heffingen en andere kosten blijven
Enkel de energiecomponent is gratis, niet de taksen, heffingen en netwerkkosten, die meer dan de helft van de factuur bepalen. Die betaal je voor elke kilowattuur aan stroom die je van het net afneemt, ongeacht of de producent je die gratis aanbiedt of niet.
In Vlaanderen is er daarnaast het capaciteitstarief, waarmee je jaarlijks getaxeerd wordt op je piekverbruik. Wie op momenten van lage prijzen veel stroom afneemt van het net, kan dus achteraf toch nog zijn voordeel (deels) zien verdwijnen in de eindafrekening, omwille van die hogere vermogens.
In Wallonië is er sinds dit jaar een optioneel aanmoedigingstarief, waarbij je zelf kan kiezen of je instapt in een systeem van variabele prijzen over verschillende tijdsblokken, met een groen, oranje en rood tarief.
Beide systemen zijn eigenlijk in het leven geroepen om overbelasting op het net te vermijden, al is de uitwerking en dus het gebruik ervan voor de consument wat anders.
Hoe gaat het in zijn werk?
Engie lanceert zijn zogenaamde ‘happy hours’, waarbij consumenten daags voordien op de hoogte worden gebracht dat er een tijdsblok van ‘gratis’ stroom voorzien is. Elke klant kan hiervan gebruik maken, al dien je deze optie wel te activeren op je contract.
Bij Luminus gaat het om een apart contract, SmartFlex, met zogenaamde ‘happy sundays’ met gratis stroom) tussen 11 en 17u, enkel tijdens het eerste contractjaar. Daarnaast krijgen klanten goedkopere stroom op die uren op alle dagen van de week, en nog eens aan de helft van de prijs in de lente en zomer.
Energie.be heeft gratis stroom op zondag tussen 12 en 16u. Maar in alle gevallen gaat het dus enkel om de energiecomponent, niet de andere kosten die verbonden zijn aan het afnemen van stroom.
Dynamische tarieven
Toch zijn er ook mogelijkheden om écht gratis te laden, al vraagt dat wel wat meer moeite. Sinds enkele jaren kan je immers je elektriciteit ook met een dynamisch tarief afnemen, met een per kwartier variabele prijs die via de digitale meter rechtstreeks gekoppeld is aan de prijzen op de groothandelsmarkt.
Sinds 2024 en vooral 2025 resulteert dat in steeds meer momenten waarop stroom écht gratis is voor de consument. Sterker nog: waarop je zelfs geld kan verdienen door op een welbepaald moment stroom af te nemen van het net.
Het gaat dan bijvoorbeeld om zomerse zondagen, wanneer er zodanig veel zonnestroom wordt geproduceerd dat de prijs zo ver onder nul gaat dat je voor een op dat moment afgenomen kilowattuur meer geld krijgt dan je ervoor betaalt aan taksen, heffingen en netwerkkosten. De prijzen voor de volgende dag worden elke middag gepubliceerd, waardoor de consument op voorhand zijn verbruik kan afstemmen op de voordeligste momenten.
Het vereist, met andere woorden, wel enige inspanning om hiervan gebruik te kunnen maken. En flexibiliteit, want het betekent in de praktijk vaak dat je je EV overdag aan de laadpaal moet laten hangen, terwijl net dan de meeste auto’s natuurlijk in gebruik zijn. De installatie moet ook slim en programmeerbaar zijn, en een minimum aan digitale vaardigheden is wel vereist om ermee te werken.
Daar komt bij dat dynamische tarieven ook hun keerzijde hebben. Want terwijl ze laag en dus zelfs negatief kunnen zijn wanneer er teveel stroom is, zijn ze hoog wanneer de vraag het aanbod overstijgt. Het gaat dan bijvoorbeeld om donkere winterse dagen, wanneer er nauwelijks zonnestroom gegenereerd wordt, en er tegelijk veel warmtepompen op volle toeren draaien.
Zelfverbruik van zonnestroom
Volledig gratis laden, zonder bijkomende kosten dus, kan enkel via eigen productie met zonnepanelen, al dienen die natuurlijk eerste wel aangekocht en geïnstalleerd te worden.
Uit het jongste jaarrapport van netbeheerder Elia kan afgeleid worden dat dit al zeer veel gebruikt wordt, al zijn er geen cijfers van bekend. Het aantal kilowattuur dat ‘achter de meter’ blijft, en dus niet op het net beland maar rechtstreeks in huis wordt verbruikt, wordt geschat, en mogelijk onderschat.
Immers: het totale stroomverbruik op het net daalde het afgelopen jaar, terwijl er steeds meer elektrische auto’s in het verkeer komen. Die daling had daarnaast vermoedelijk ook te maken met een lagere afname door de industrie.

