Key takeaways

• Klimaatrampen leggen een enorme, structurele financiële last op de nationale begrotingen van de EU-lidstaten.
• Proactieve aanpassing en op de natuur gebaseerde beschermingsmaatregelen voorkomen miljarden aan toekomstige verliezen.
• Verplichte verzekeringen en supranationale mechanismen voor risicodeling verminderen de aansprakelijkheid van de overheid.

De Europese Unie staat voor een groeiende macro-economische uitdaging nu klimaatrampen steeds meer druk uitoefenen op de nationale begrotingen. Dat schrijft de internationale denktank Bruegel.

Omdat de dekking door particuliere verzekeringen ontoereikend blijft, treden overheden vaak op als verzekeraar in laatste instantie, waarbij ze aangewezen zijn op ongeplande, ad-hocbegrotingstoewijzingen om de gevolgen van extreem weer op te vangen. Deze afhankelijkheid onderstreept de dringende noodzaak van een overgang naar proactief risicobeheer en preventieve investeringen.

De toenemende economische tol

De economische tol van klimaatverandering is niet langer een verre dreiging, maar een structurele fiscale realiteit. Tussen 1980 en 2024 leed de EU ongeveer 822 miljard euro aan directe economische verliezen, waarvan een aanzienlijk deel in de afgelopen vier jaar plaatsvond.

Die cijfers hebben alleen betrekking op materiële schade. Indirecte kosten – zoals verminderde industriële productiviteit, verstoringen in de toeleveringsketen en hogere lasten voor de gezondheidszorg – die tot vijf keer hoger kunnen zijn dan de directe schade, zijn hierin niet meegerekend. Bovendien wijst de snelle opwarming van het Europese continent erop dat toekomstige verliezen aanzienlijk hoger zullen uitvallen dan uit historische gegevens blijkt.

Uiteenlopende nationale reacties

Recente casestudies illustreren de uiteenlopende en vaak inefficiënte aard van de huidige internationale financiële reacties. De overstromingen in West-Europa in 2021 toonden aan dat sommige landen weliswaar een hoge verzekeringsdekking hadden, terwijl andere, zoals Duitsland, sterk afhankelijk waren van traag werkende overheidsfondsen.

In Slovenië en Roemenië zorgde het ontbreken van een uitgebreide verzekering ervoor dat een groot deel van de financiële last bij de samenleving en individuele boeren terechtkwam. Omgekeerd verzachtte het gebruik door Spanje van een speciaal openbaar verzekeringsfonds (het CCS) de onmiddellijke schok, maar maakte het duidelijk dat zelfs goed gefinancierde systemen uitgeput kunnen raken door steeds vaker voorkomende rampen.

Verschuiving naar proactieve aanpassing

Om een “klimaat-soevereine vicieuze cirkel” te voorkomen – waarbij rampenschade de economische groei ondermijnt en de financieringskosten doet stijgen – heeft de EU een geïntegreerde veerkrachtstrategie nodig.

Ten eerste moet er een verschuiving plaatsvinden naar proactieve aanpassing. Investeren in vroegtijdige waarschuwingssystemen en op de natuur gebaseerde beschermingsmaatregelen, zoals uiterwaarden, kan een enorm rendement opleveren en mogelijk honderden miljarden aan verliezen tegen het einde van de eeuw voorkomen. Dit vereist een verschuiving van gefragmenteerde, lokale inspanningen naar gecoördineerde, grensoverschrijdende investeringen en een duidelijkere verantwoordingsplicht voor risicodragers.

Verzekeringskloof dichten

Ten tweede moet de “verzekeringskloof” worden gedicht. Door verzekeringen voor bepaalde activa verplicht te stellen of tot voorwaarde te maken voor staatssteun, kunnen overheden hun financiële risico’s beperken. Door over te stappen van achteraf gerichte gegevens naar toekomstgerichte klimaatscenario’s kunnen verzekeraars risico’s nauwkeuriger inprijzen en worden vastgoedeigenaren gestimuleerd om te investeren in hun eigen veerkracht.

Herstructurering van overheidssteun

Ten derde moeten fondsen voor overheidssteun worden geherstructureerd om moreel risico uit te bannen. In plaats van onvoorwaardelijke reddingsoperaties te verstrekken, moet staatssteun afhankelijk worden gesteld van “build-back-better”-normen, zodat de wederopbouw daadwerkelijk de kwetsbaarheid in de toekomst vermindert.

Invoering van supranationale mechanismen

Ten slotte moet de EU supranationale mechanismen voor risicodeling invoeren. Een gecoördineerd Europees fonds voor natuurrampen, in combinatie met een op leningen gebaseerd vangnet, zou lidstaten in staat stellen risico’s te spreiden en verzekeringspremies te verlagen door schaalvoordelen.

Door die maatstaven voor klimaatveerkracht te integreren in het bredere economische bestuur van de EU – zoals het Europees Semester – zou worden gewaarborgd dat nationale begrotingen houdbaar blijven in het licht van onvermijdelijke milieuschokken.

(at)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!