Key takeaways
- Europa staat aan de vooravond van het stookseizoen met gasbuffers die opvallend laag blijven, terwijl de markt steeds nerveuzer reageert op geopolitieke schokken.
- België en Nederland starten de winter met lage gasvoorraden, terwijl Zeebrugge als doorvoerhub een sleutelpositie inneemt in een krappe lng‑markt.
- De lng‑aanvoer uit de Golf blijft onzeker en Aziatische kopers drijven de concurrentie op, waardoor Europa steeds meer moet betalen om volumes veilig te stellen.
- De combinatie van stijgende prijzen, lage voorraden en een krappe wereldmarkt maakt de Europese gaswinter economisch spannender dan beleidsmakers willen toegeven.
Europa begint aan de laatste weken voor het stookseizoen met een ongemakkelijke combinatie van lage gasvoorraden, sterk gestegen prijzen en toenemende onzekerheid over de wereldwijde lng-aanvoer. De Europese gasmarkt is daarmee opnieuw een belangrijke risicofactor voor de economie.
Van een herhaling van de energiecrisis van 2022 is voorlopig geen sprake. De Europese gasvraag ligt lager dan voor de Russische invasie van Oekraïne, de aanvoer is gediversifieerd en Europa beschikt vandaag over veel meer lng-infrastructuur. Maar de marge waarmee de winter wordt aangevat, is kleiner dan gebruikelijk. Tegelijk moeten Europese landen nog gas inkopen om hun voorraden verder aan te vullen, terwijl zij op de wereldmarkt concurreren met Aziatische afnemers.
Dat maakt vooral de prijs tot een probleem.
Europese gasprijs stijgt opnieuw
De Nederlandse TTF, de belangrijkste Europese referentiemarkt voor aardgas, is opnieuw sterk gestegen. Het contract voor levering in oktober sloot vrijdag op 71,95 euro per megawattuur en stond maandagmorgen 7 september rond 74,35 euro, een stijging van 3,3 procent tegenover de vorige slotkoers.
De stijging komt na een periode waarin de Europese gasmarkt aanzienlijk goedkoper was. Eind juni lag de prijs nog onder 40 euro per megawattuur. Intussen is gas opnieuw op het hoogste niveau sinds het begin van 2023 terechtgekomen.
De belangrijkste aanleiding is de onzekerheid rond de Straat van Hormuz en de gevolgen daarvan voor de lng-aanvoer vanuit de Golf. Vooral Qatar is daarbij van belang. Het land is een van de grootste lng-exporteurs ter wereld en een verstoring van de export heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van lng op de wereldmarkt.
Voor Europa komt die onzekerheid op een slecht moment.
Opslag blijft achter bij het normale niveau
Volgens Gas Infrastructure Europe was 753,46 TWh gas opgeslagen op 6 september, goed voor een vullingsgraad van 66,59 procent. Dat ligt aanzienlijk onder wat voor deze periode gebruikelijk is.
De Europese gasopslagregels schrijven nog altijd een vulgraad van 90 procent voor, maar geven lidstaten meer ruimte om die doelstelling te halen tussen 1 oktober en 1 december en om onder moeilijke marktomstandigheden van het traject af te wijken. Voor de komende winter bevestigde de Europese Gas Coordination Group bovendien dat een opslaggraad van 80 procent volstaat om de bevoorradingszekerheid te waarborgen.
De Europese Commissie ziet momenteel geen onmiddellijke bedreiging voor de gasbevoorrading van de EU deze winter. Dat betekent niet dat de lage opslagniveaus geen risico vormen. Gasopslagen spelen een belangrijke rol bij het opvangen van verstoringen in vraag en aanbod, waardoor een kleinere gasbuffer de speelruimte van de Europese markt verkleint.
ACER, de EU Agency for the Cooperation of Energy Regulators, waarschuwt dat de Europese gasprijzen sterk gevoelig blijven voor wereldwijde schokken. Vooral de concurrentie met Azië om flexibele lng-ladingen kan de prijzen verder opdrijven en het voor Europa moeilijker maken om de gasvoorraden voor de winter aan te vullen. Bij een langdurige verstoring van de Qatarese productie zou volgens ACER bovendien een wereldwijd lng-tekort van 26 miljard kubieke meter kunnen ontstaan.
Vraag en aanbod bepalen de prijs
Daarmee komt de kern van het probleem in beeld: het gaat niet alleen om de vraag of Europa deze winter voldoende gas beschikbaar heeft, maar ook om de verhouding tussen vraag en aanbod op de wereldwijde lng-markt.
Europa moet zijn opslag nog verder aanvullen. Tegelijk is een deel van het lng-aanbod uit de Golf onzeker en blijft Azië een belangrijke concurrent voor dezelfde ladingen.
Wanneer het beschikbare aanbod afneemt terwijl verschillende regio’s tegelijk gas proberen aan te kopen, stijgt de prijs. Voor Europa betekent dat dat het mogelijk meer moet betalen om de nodige lng-volumes naar de Europese markt te trekken.
ACER berekende dat een volledige sluiting van de Straat van Hormuz gedurende 2026 de wereldwijde lng-markt met een tekort van ongeveer 27 miljard kubieke meter tegenover 2025 zou kunnen opzadelen. Dat zou de concurrentie tussen Europa en Azië om beschikbare lng-ladingen verder opvoeren.
Dat is geen voorspelling van wat er noodzakelijk zal gebeuren, maar wel een indicatie van hoe gevoelig de markt is voor een langdurige verstoring.
Qatar blijft een belangrijke onzekerheid
QatarEnergy heeft zijn overmachtssituatie voor bepaalde lng-leveringen verlengd. Daarmee blijven leveringen aan onder meer Europese afnemers onzeker.
Dat is voor Europa belangrijk omdat lng de voorbije jaren een veel grotere plaats in de Europese gasvoorziening heeft gekregen. Volgens ACER importeerde de EU in 2025 een recordvolume van 146 miljard kubieke meter lng en is de EU inmiddels de grootste lng-importeur ter wereld.
De Verenigde Staten waren vorig jaar goed voor 58 procent van de Europese lng-import. Tegelijk blijft Europa afhankelijk van een brede internationale markt waarop ook Aziatische landen actief zijn.
De Europese strategie heeft de afhankelijkheid van Russisch pijpleidinggas sterk verminderd, maar heeft daarmee ook de blootstelling aan de mondiale lng-markt vergroot.
Nederland kan zijn winterdoelstelling niet meer halen
De ontwikkeling in Nederland is daarbij relevant omdat het land niet alleen over een grote opslagcapaciteit beschikt, maar ook de thuisbasis is van de TTF-gasmarkt.
Gasunie bevestigde op 26 augustus dat Nederland zijn eerder vastgelegde vuldoelstelling van 115 TWh deze winter niet meer zal halen. Die doelstelling was gebaseerd op de hoeveelheid gas die nodig zou zijn om een van de zwaarste winters van de voorbije dertig jaar te kunnen doorstaan. Gasunie benadrukt tegelijk dat het niet halen van die doelstelling niet automatisch betekent dat er onvoldoende gas beschikbaar zal zijn of dat de bevoorradingszekerheid in gevaar komt.
De meest recente cijfers van GIE laten zien dat de Nederlandse opslag op 6 september voor 49,55 procent gevuld was. Daarmee behoort Nederland nog altijd tot de landen met de laagste vullingsgraad in de Europese Unie.
Dat is relevant voor de hele regio. De TTF is immers de belangrijkste Europese gasbenchmark. Een krappe Nederlandse markt blijft daardoor niet beperkt tot Nederland.
Ook België heeft weinig opslagcapaciteit
België beschikt over veel minder gasopslag dan bijvoorbeeld Nederland, Duitsland of Frankrijk. De enige ondergrondse opslaginstallatie bevindt zich in Loenhout en heeft een capaciteit van 7,6 TWh.
De meest recente gegevens van GIE tonen dat de Belgische opslag op 6 september 57,76 procent gevuld was, goed voor 4,40 TWh.
Dat is duidelijk hoger dan de cijfers die eerder deze zomer werden gemeld. Eind juli stond de Belgische opslag nog op ongeveer 31 procent. Fluxys wees toen op de tragere vulling als gevolg van de hogere gasprijzen.
België is daardoor niet geïsoleerd van de Europese gasmarkt. Integendeel: het land is sterk verbonden met de omliggende markten en beschikt met Zeebrugge over belangrijke lng-infrastructuur.
België blijft tegelijk Russisch lng invoeren
Dat brengt een tweede element in het Europese gasverhaal naar voren.
Terwijl de Europese Unie de afhankelijkheid van Russisch gas verder probeert af te bouwen, blijft Russisch lng in verschillende Europese landen aanwezig. België neemt daarbij een opvallende positie in.
Volgens cijfers die bne IntelliNews op basis van Eurostat-data publiceerde, importeerde België in juni voor 268 miljoen euro aan Russisch lng. Daarmee was België die maand de grootste Europese koper van Russisch lng, voor Frankrijk en Spanje. De totale Europese aankoop van Russisch lng bedroeg 809 miljoen euro, 57 procent meer dan een jaar eerder.
Dat betekent niet dat België daarmee noodzakelijk Russisch gas voor eigen verbruik aankoopt. België is een belangrijk knooppunt voor lng-handel en -doorvoer. De cijfers moeten dan ook worden gelezen binnen de bredere Europese handelsstromen. Via het Belgische gasnet stromen bovendien aanzienlijke volumes door naar onder meer Duitsland en Nederland.
Ze tonen wel aan hoe moeilijk het is om Russische gasstromen op korte termijn volledig uit de Europese markt te verwijderen.
EU scherpt de sancties aan, maar maakt uitzonderingen
De Europese Unie heeft in juli haar 21ste sanctiepakket tegen Rusland aangenomen. Daarin werden onder meer nieuwe maatregelen tegen de Russische energiesector opgenomen.
Tegelijk bevat het pakket een tijdelijke uitzondering voor de overdracht van Russisch lng naar derde landen. Die uitzondering geldt onder strikte voorwaarden en is in principe beperkt tot één jaar. Europese operatoren kunnen onder bepaalde voorwaarden Russische lng-ladingen blijven behandelen wanneer die voor bestemmingen buiten de EU bestemd zijn.
Ook voor de verkoop van lng-tankers aan derde landen werden nieuwe meldingsverplichtingen ingevoerd. Daarnaast werden nog eens 41 schepen toegevoegd aan de EU-lijst van 632 vaartuigen waarop een havenverbod en verbod op bepaalde diensten van toepassing zijn (schaduwvloot).
De Europese sanctiepolitiek wordt daarmee steeds uitgebreider, maar de gasstromen verdwijnen niet van de wereldmarkt.
Rusland bouwt ondertussen zijn eigen lng-vloot uit
Dat blijkt ook uit de ontwikkeling rond Arctic lng 2, het Russische lng-project dat door westerse sancties wordt getroffen.
Volgens een Bloomberg-analyse van scheepstrackinggegevens bedienen inmiddels minstens 20 schepen de gesanctioneerde installatie en de bijbehorende infrastructuur. Eind december waren dat er nog 11. Het merendeel van de schepen heeft volgens Bloomberg ondoorzichtige eigendomsstructuren die kenmerkend zijn voor de zogenaamde schaduwvloot.
De uitbreiding van die vloot is belangrijk omdat de uitvoer van lng uit het Russische Noordpoolgebied lange tijd vooral werd beperkt door een gebrek aan geschikte schepen.
Volgens Rystad Energy zou de huidige vloot de productie van Arctic lng 2 kunnen ondersteunen tot ongeveer 5,2 à 5,4 miljoen ton per jaar. Dat blijft aanzienlijk onder de gecombineerde capaciteit van de twee operationele productietreinen, maar het betekent wel dat Rusland de logistieke beperkingen geleidelijk probeert weg te werken.
Voor Moskou is dat strategisch belangrijk. Rusland probeert het verlies van de Europese afzetmarkt op te vangen door meer lng naar andere bestemmingen te exporteren, met Azië als belangrijkste nieuwe afzetmarkt.
Europa is minder afhankelijk van Rusland, maar meer blootgesteld aan de wereldmarkt
Dat is de fundamentele verandering op de Europese gasmarkt.
Voor de oorlog was Rusland de belangrijkste gasleverancier van Europa. Sindsdien zijn de Russische volumes sterk teruggevallen en heeft Europa lng-importen, hernieuwbare energie en energiebesparing fors uitgebreid.
Volgens ACER importeerde de EU in 2025 146 miljard kubieke meter lng, een recordvolume. De regulator wijst er tegelijk op dat de grotere rol van lng Europa gevoeliger maakt voor internationale prijsbewegingen, verstoringen van de aanvoer en geopolitieke gebeurtenissen.
De afhankelijkheid is dus niet verdwenen. Ze heeft een andere vorm aangenomen.
Europa koopt vandaag gas op een veel mondialere markt. Wanneer Qatar minder uitvoert, wanneer de Straat van Hormuz wordt verstoord of wanneer Aziatische kopers bereid zijn hogere prijzen te betalen, komt dat rechtstreeks tot uiting in de Europese gasprijs.
De winter bepaalt hoe groot het probleem wordt
Veel zal uiteindelijk afhangen van de weersomstandigheden.
Een zachte winter kan de druk op de gasmarkt aanzienlijk beperken. Een koude periode in januari of februari kan daarentegen snel extra vraag creëren op een moment dat de opslag minder gevuld is dan normaal. Gas wordt in Europa niet alleen gebruikt voor verwarming, maar ook voor elektriciteitsproductie en industriële toepassingen.
De Europese Commissie gaat er momenteel niet van uit dat er deze winter een fysiek gastekort ontstaat. De lagere gasvraag van de voorbije jaren biedt daarvoor een belangrijke buffer. Maar die buffer beschermt Europa niet tegen hoge prijzen.
Hoge gasprijzen werken door in de rest van de economie
Een hogere gasprijs raakt in eerste instantie energiebedrijven en industriële afnemers, maar de gevolgen stoppen daar niet.
Gas speelt een belangrijke rol in de elektriciteitsmarkt. Een hogere gasprijs kan daardoor ook de stroomprijs beïnvloeden. Voor energie-intensieve bedrijven stijgen de productiekosten. Uiteindelijk kunnen die kosten worden doorgerekend aan consumenten. Daarmee wordt de gasmarkt opnieuw een inflatiefactor.
De recente stijging van de energieprijzen heeft ook de inflatievooruitzichten opnieuw onder druk gezet. De oplopende Europese gasprijs heeft de aandacht gevestigd op het risico dat een geopolitieke energieschok langer in de economie kan doorwerken.
Voor de Europese Centrale Bank ligt de situatie daardoor bijzonder moeilijk. De huidige inflatie wordt volgens de ECB in belangrijke mate veroorzaakt door een energieschok aan de aanbodzijde. Het monetaire beleid kan de gevolgen daarvan voor de vraag en de inflatie proberen te beperken, maar neemt de onderliggende verstoring van het energieaanbod niet weg.
Weinig ruimte voor tegenvallers
Europa staat er vandaag duidelijk sterker voor dan tijdens de energiecrisis van 2022. De gasvraag ligt lager, de aanvoer is meer gediversifieerd en de lng-infrastructuur is uitgebreid.
Maar de markt heeft weinig ruimte voor nieuwe tegenvallers.
De opslag is nog niet op het niveau dat Europa normaal aan het begin van de winter wil bereiken. Nederland heeft zijn eigen winterdoelstelling al opgegeven. België beschikt over slechts beperkte opslagcapaciteit. Qatar blijft een onzekere leverancier. Europese kopers moeten voor lng concurreren met Azië. En Rusland probeert via een groeiende lng-vloot zijn gesanctioneerde exportcapaciteit alsnog te benutten.
De Europese Commissie wijst erop dat de Europese gasvraag vandaag 17 procent lager ligt dan vóór de energiecrisis. Daarnaast beschikt de EU over meer lng-importcapaciteit en een sterker gediversifieerde aanvoer. Volgens de Commissie maakt dat de Europese gasmarkt weerbaarder, ondanks de lagere opslag. Het grotere risico voor de markt ligt volgens de huidige analyses bij de prijs waartegen Europa voldoende gas zal moeten inkopen.
Voor België is dat onderscheid belangrijk. Het land beschikt met Zeebrugge over strategische lng-infrastructuur en is sterk verbonden met de omliggende Europese gasmarkten. Maar het kan zich niet onttrekken aan de prijs die op de TTF wordt gevormd.
De komende maanden zullen daarom vooral een test worden van hoeveel speelruimte de Europese gasmarkt nog heeft.
Niet alleen de temperatuur zal daarbij bepalend zijn. Ook de vraag hoeveel lng beschikbaar is, hoeveel Aziatische kopers bereid zijn te betalen en hoe snel de aanvoer uit de Golf zich kan herstellen, zal bepalen waar de Europese gasprijs deze winter uitkomt.
Wil je meer energienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Energy Insider-nieuwsbrief
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
