Key takeaways
- De nieuwe Belgische ‘centenindex’ beperkt de loon- en uitkeringsindexering voor hogere inkomens.
- Gepensioneerden worden financieel het zwaarst getroffen door die besparingen.
- Beperkte indexeringen dreigen voor miljoenen burgers tot een blijvend inkomensverlies te leiden.
- De centenindex roept vragen op over de definitie van de ‘sterkste schouders’.
Vanaf september zullen miljoenen Belgen voor het eerst de gevolgen van de ‘centenindex’ voelen, een mechanisme voor gedeeltelijke indexering dat het Parlement in mei goedkeurde.
Hoewel de indexdrempel in juni normaal gesproken zou hebben geleid tot een stijging van 2 procent van de ambtenarensalarissen en sociale uitkeringen, beperkt de nieuwe maatregel die verhoging. Concreet geldt de stijging van 2 procent nu alleen voor brutolonen tot 4.000 euro en bruto-uitkeringen tot 2.000 euro.
Gevolgen voor gepensioneerden
Uit een recent rapport van de Toezichtcommissie blijkt dat gepensioneerden het zwaarst worden getroffen door dit beleid. Dat meldt De Tijd. Hoewel het Planbureau de totale jaarlijkse besparing voor de overheid als gevolg van de maatregel op 570 tot 745 miljoen euro schat, komt een aanzienlijk deel daarvan voor rekening van de pensioenen. Tegen 2030 zouden de besparingen op pensioenen naar verwachting 521 miljoen euro bedragen, waarvan 328 miljoen euro op ambtenarenpensioenen en 180 miljoen euro op werknemerspensioenen.
De besparingen op werkloosheids- en ziekte-uitkeringen zijn daarentegen aanzienlijk lager, omdat die uitkeringen minder snel de drempel van 2.000 euro overschrijden. Ongeveer de helft van alle Belgische gepensioneerden verdient meer dan die limiet en wordt daardoor getroffen.
Fiscale lekkage
De reden dat pensioenen de staat meer besparingen opleveren dan salarissen, is te wijten aan fiscale lekkage. Wanneer de lonen in de privésector worden geplafonneerd, loopt de overheid potentiële inkomstenbelasting en socialezekerheidsbijdragen mis, wat in feite kan leiden tot een nettoverlies. Soortgelijke lekkages doen zich voor bij ambtenarensalarissen als gevolg van lagere belastinginkomsten en een afgeremde economische groei.
Pensioenen gaan echter over het algemeen gepaard met een lagere belastingdruk en minder sociale bijdragen, wat betekent dat de overheid een groter deel van de besparingen behoudt.
Rekbare definitie van ‘sterke schouders’
De centenindex werd in de aanloop naar het begrotingsakkoord verkocht als een maatregel waarbij de ‘sterkste schouders’ een extra inspanning zouden leveren. Dat was ook de politieke logica achter de maatregel: wie boven een bepaalde inkomensgrens zit, zou een deel van zijn indexering moeten inleveren om de begroting te helpen saneren. Alleen blijkt vandaag dat die definitie van ‘sterke schouders’ een stuk ruimer is dan het begrip aanvankelijk deed vermoeden. De grens ligt voor pensioenen immers op 2.000 euro bruto per maand. Daarmee komt de maatregel niet alleen terecht bij mensen met uitzonderlijk hoge pensioenen, maar bij een aanzienlijk deel van de gepensioneerden. De regering heeft in het parlement bovendien zelf verduidelijkt dat die grens werd gekozen als mediaanbedrag en dat dit op zich niets te maken heeft met het principe van de ‘sterkste schouders’.
Voor gepensioneerden boven 2.000 euro bruto wordt de indexering afgetopt op 40 euro bij een indexering van 2 procent. Volgens de recente berekeningen, waarover De Tijd berichtte, kan de besparing op pensioenen uiteindelijk oplopen tot ruim een half miljard euro per jaar. Het gaat bovendien niet om een eenmalige korting: wie vandaag minder indexering krijgt, vertrekt bij latere indexeringen ook van een lager bedrag. De maatregel werkt dus door in de tijd.
Nog meer ‘sterke schouders’
Ook aan de andere kant van de centenindex is het beeld minder exclusief dan de term ‘sterkste schouders’ suggereert. De grens voor werknemers ligt op 4.000 euro bruto, maar voor deeltijdse werknemers wordt die grens pro rata verlaagd. Een halftijdse werknemer zit dus al aan de grens bij 2.000 euro bruto.
De centenindex legt daarmee vooral een semantisch probleem bloot. Als de regering zegt dat de sterkste schouders de grootste inspanning moeten leveren, verwacht je dat vooral de hoogste inkomens worden geviseerd. Als vervolgens de indexering wordt afgetopt vanaf een pensioen van 2.000 euro bruto en bij deeltijdse werknemers al vanaf een veel lager brutoloon, ontstaat een ander beeld: niet zozeer de sterkste schouders dragen de maatregel, maar een brede groep mensen die volgens elke klassieke definitie eerder tot de middenklasse behoort. De centenindex mag dan technisch een beperking van de indexering zijn, politiek dreigt ze zo vooral een oefening in verwachtingsmanagement te worden. De vraag die overblijft, is dan ook eenvoudig: als dit de sterke schouders zijn, waar zitten de echt sterke dan?
Directe impact op de koopkracht
Dat heeft ook een directe impact op de koopkracht. Volgens de meest recente cijfers van Statbel bedroeg de inflatie in juli 3,56 procent, terwijl de inflatie op basis van de gezondheidsindex uitkwam op 3,22 procent. Tegen die achtergrond wordt de indexering voor de getroffen gepensioneerden bovendien niet alleen beperkt tot 2 procent, maar vervolgens ook nog afgetopt op maximaal 40 euro. Concreet betekent dat dat een deel van de stijgende levensduurte niet langer kan worden opgevangen met het pensioen. Dat verschil mag dan technisch worden voorgesteld als een beperking van de indexering en niet als een pensioenverlaging, voor de betrokken gepensioneerde is het economische effect duidelijk: een groter deel van de stijgende levensduurte moet uit hetzelfde inkomen worden betaald.
Hervormingen leiden tot groeiend verzet
Voor gepensioneerden vormt de maatregel een extra last bovenop andere bezuinigingsmaatregelen van de regering-De Wever, waaronder bevroren maxima voor toppensioenen en strengere berekeningsregels voor ambtenarenpensioenen.
De maatregelen hebben tot aanzienlijke tegenstand geleid. Vakbonden hebben aangekondigd de hervormingen aan te vechten bij het Grondwettelijk Hof, terwijl werkgevers kritisch blijven over de loonmatigingsbijdrage die zij moeten betalen.
(AT)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
