Key takeaways
- De recordboetes voor Bank of America tonen aan waarom banken wereldwijd steeds strenger toezien op verdachte transacties. Wat betekent dat concreet voor Belgische klanten?
- De Nationale Bank waarschuwt voor de-risking: sommige ondernemingen en professionals verliezen de toegang tot bankdiensten omdat ze als risicovol worden beschouwd.
- Een woningverkoop, erfenis of grote schenking kan aanleiding geven tot bijkomende vragen van de bank, zonder dat er automatisch sprake is van fraude of witwassen.
De Amerikaanse bankgigant Bank of America krijgt voor meer dan 1,2 miljard dollar (1,1 miljard euro) aan boetes door ernstige tekortkomingen in de strijd tegen witwassen en illegale geldstromen.
Ook in België staat de aanpak van verdachte transacties onder druk. Voor particulieren en ondernemers rijst een praktische vraag. Hoe voorkom je dat je eigen bank je plots om uitleg vraagt over je geld, betalingen tegenhoudt of zelfs je rekening opzegt?
Maar hoe zit dat eigenlijk in België?
De strijd tegen witwassen speelt zich niet alleen af bij internationale geldstromen, offshoreconstructies of criminele netwerken. Ze kan ook gevolgen hebben voor wie een woning verkoopt, een schenking ontvangt of als zelfstandige betalingen uit verschillende landen verwerkt.
De Amerikaanse zaak illustreert wat er op het spel staat wanneer een financiële instelling haar wettelijke verplichtingen niet naar behoren nakomt. Tegelijk roept ze de vraag op hoe banken verdachte transacties kunnen opsporen zonder bonafide klanten onnodig te hinderen.
Bank of America schoot tekort in haar controles
Het Amerikaanse ministerie van Financiën kondigde op 13 oktober boetes van meer dan 1,2 miljard dollar (1,1 miljard euro) aan tegen Bank of America. Volgens de Amerikaanse autoriteiten slaagde de bank er niet in om meer dan 5 miljard dollar (4,5 miljard euro) aan verdachte transacties tijdig te melden. Meer dan 1 miljard dollar daarvan hield verband met risico’s voor de nationale veiligheid, waaronder verdachte transacties die wezen op mogelijke betrokkenheid van China.
De tekortkomingen betroffen onder meer de detectie van verdachte transacties, het onderzoek naar klanten en de melding van die verdachte activiteiten. Volgens de Amerikaanse autoriteiten vertrouwde de bank te veel op informatie en signalen van externe partijen, zoals politiediensten en andere financiële instellingen, en te weinig op haar eigen controlesystemen.
Een deel van de sancties heeft betrekking op tekortkomingen in het Amerikaanse antiwitwasprogramma. Daarnaast was er een afzonderlijke sanctierechtelijke zaak rond vermeende overtredingen van internationale sanctieregels.
De boodschap van de Amerikaanse toezichthouders is duidelijk. Ook een van de grootste banken ter wereld moet haar controles op orde hebben. Het is niet voldoende om verdachte transacties pas te onderzoeken wanneer een externe partij aan de alarmbel trekt.
Ook in België staat toegang tot bankdiensten onder druk
Voor Belgische klanten is het Amerikaanse dossier vooral een aanleiding om stil te staan bij een ander probleem dat ook de lokale banksector bezighoudt. Er is geen reden om aan te nemen dat de tekortkomingen bij Bank of America zich op dezelfde manier voordoen bij Belgische banken. Wel bestaat er in België een afzonderlijk probleem dat de Nationale Bank van België (NBB) al langer onder de aandacht brengt: de-risking.
Bij de-risking weigert een financiële instelling bepaalde klanten of beëindigt ze bestaande klantrelaties omdat die klanten tot een categorie behoren die de bank als risicovol beschouwt. Het kan bijvoorbeeld gaan om ondernemingen in bepaalde sectoren, organisaties met internationale geldstromen of klanten met activiteiten die bijkomende controles vereisen.
De NBB stelde vast dat steeds meer ondernemingen en professionals met dit fenomeen worden geconfronteerd. Ze waarschuwt dat het uitsluiten van volledige categorieën klanten, zonder voldoende rekening te houden met hun individuele risicoprofiel, kan wijzen op een gebrekkig beheer van witwasrisico’s.
Dat betekent niet dat banken elke klant moeten aanvaarden. Ze moeten hun risico’s beoordelen en mogen in bepaalde omstandigheden een zakelijke relatie weigeren of beëindigen. Het probleem ontstaat wanneer de beoordeling vooral steunt op een algemeen label, terwijl de concrete activiteiten, geldstromen en omstandigheden van de klant onvoldoende worden onderzocht.
Volgens de NBB rechtvaardigt een verhoogd witwasrisico op zich niet automatisch een weigering. Financiële instellingen moeten eerst nagaan of bijkomende controles en verscherpte waakzaamheidsmaatregelen mogelijk zijn.
Voor een ondernemer kan de impact groot zijn. Een onderneming die geen rekening meer kan gebruiken, ondervindt mogelijk problemen bij het ontvangen van betalingen, het betalen van leveranciers en het uitbetalen van lonen. Ook particulieren kunnen gevolgen ondervinden wanneer toegang tot essentiële bankdiensten wordt geweigerd of beëindigd.
Verdachte transacties betekenen niet noodzakelijk witwassen
Hoe groot de uitdaging voor de financiële sector is, blijkt ook uit de cijfers van de Belgische Cel voor Financiële Informatieverwerking (CFI). In haar jaarverslag over 2025 rapporteerde de CFI 102.312 ontvangen meldingen. De cel maakte daarnaast 1.334 nieuwe dossiers met een totaalbedrag van 2,13 miljard euro over aan de gerechtelijke overheden.
Die cijfers tonen de omvang van de informatie die in de strijd tegen witwassen en de financiering van terrorisme wordt verwerkt. Ze mogen echter niet verkeerd worden geïnterpreteerd. Een melding of een dossier met verdachte transacties bewijst op zichzelf niet dat er een misdrijf is gepleegd. Het is aan de bevoegde gerechtelijke instanties om, waar nodig, verder onderzoek te voeren en eventuele strafbare feiten vast te stellen.
Voor banken is het een moeilijke evenwichtsoefening. Ze moeten verdachte patronen herkennen, informatie verzamelen en aan hun wettelijke meldingsverplichtingen voldoen. Tegelijk moeten ze vermijden dat elke ongebruikelijke transactie automatisch leidt tot een vermoeden van fraude of witwassen.
Een grote overschrijving is bijvoorbeeld niet noodzakelijk verdacht omdat het bedrag hoger ligt dan gebruikelijk voor een bepaalde klant. De aard van de transactie, de herkomst van het geld, het profiel van de klant en de beschikbare bewijsstukken spelen eveneens een rol.
Een verkoop, schenking of erfenis kan vragen oproepen
Voor wie zijn persoonlijke financiën goed wil organiseren, is het nuttig te weten dat banken bijkomende informatie kunnen vragen over de herkomst van geld. Dat kan zich voordoen wanneer iemand een woning of auto verkoopt, een grote schenking ontvangt, een erfenis op een rekening stort of geld overmaakt vanuit het buitenland.
Ook voor zelfstandigen en ondernemers kunnen betalingen die afwijken van het gebruikelijke patroon aanleiding geven tot bijkomende vragen.
Zo’n controle betekent niet automatisch dat de bank de klant van een misdrijf verdenkt. Financiële instellingen moeten hun klanten kennen en bepaalde transacties opvolgen. Wanneer de omstandigheden daartoe aanleiding geven, kunnen ze vragen om de economische achtergrond of herkomst van geld te verduidelijken.
Wie een grotere transactie plant, kan zich daarop voorbereiden. Bewaar bijvoorbeeld een verkoopovereenkomst, schenkingsakte, erfenisdocumenten, facturen of andere stukken die de herkomst van de middelen aantonen. Bij professionele activiteiten kunnen contracten, facturen en boekhoudkundige documenten helpen om betalingen te verklaren.
Geen garantie dat er geen bijkomende vragen volgen
Dat is geen garantie dat een transactie zonder bijkomende vragen wordt uitgevoerd. Het kan wel helpen om informatie sneller en vollediger aan te leveren wanneer de bank daarom verzoekt.
Banken mogen overigens niet zomaar iedere ongebruikelijke transactie gelijkstellen aan witwassen. Hun controles moeten aansluiten bij de wettelijke verplichtingen en de concrete risico’s. Omgekeerd betekent een legitieme verklaring niet dat een bank haar wettelijke controleverplichtingen naast zich neer mag leggen.
Wat als je bank je rekening blokkeert?
Voor consumenten is het belangrijk om een onderscheid te maken tussen een bijkomende controle, het tijdelijk tegenhouden van een transactie en het beëindigen van een rekening. Dat zijn verschillende situaties, met verschillende gevolgen.
Wie vragen krijgt over een betaling, doet er goed aan de bank tijdig en volledig te antwoorden. Vraag zo nodig welke documenten ontbreken en bewaar de correspondentie. Wie meent dat de bank een beslissing onterecht heeft genomen, kan een klacht indienen bij de interne klachtendienst van de bank en, wanneer het geschil niet wordt opgelost, bij de Ombudsdienst voor financiële diensten.
Voor consumenten die aan de wettelijke voorwaarden voldoen bestaat bovendien de wettelijke basisbankdienst. Die biedt onder specifieke voorwaarden toegang tot een betaalrekening met basisverrichtingen, zoals overschrijvingen, betalingen en geldopnames. De dienst is bedoeld om financiële uitsluiting tegen te gaan, maar geldt niet onbeperkt: er zijn wettelijke voorwaarden en uitzonderingen, onder meer in verband met de antiwitwaswetgeving.
De basisbankdienst is dus geen algemeen recht om eender welke bankrekening te behouden of iedere transactie uit te voeren. Hij kan wel een belangrijke bescherming vormen voor consumenten die anders geen toegang tot een zichtrekening zouden hebben.
Politiek wil aanpak van de-risking bijsturen
Ook op beleidsniveau krijgt het probleem aandacht. De federale ministerraad keurde op 3 juli 2026 een voorontwerp van wet goed dat onder meer de controles op bancaire de-risking wil versterken en de basisbankdienst voor professionelen wil bijsturen.
Het gaat om een voorontwerp dat nog voor advies aan de Gegevensbeschermingsautoriteit en de Raad van State moest worden voorgelegd. Het is dus belangrijk om dit niet voor te stellen als een wet die al volledig van kracht is.
De maatregel past in een bredere zoektocht naar een evenwicht tussen de bestrijding van financiële criminaliteit en de toegang tot bankdiensten. De uitdaging is niet om controles af te bouwen, maar om ervoor te zorgen dat ze doeltreffend en proportioneel worden toegepast.
Rekening voor de bankklant
De Bank of America-zaak toont hoe duur tekortschietende antiwitwascontroles kunnen uitvallen voor een financiële instelling. In België legt de problematiek van de-risking een andere vraag op tafel. Hoe vermijd je dat banken, in hun poging om risico’s te beheersen, ook legitieme klanten de toegang tot financiële diensten bemoeilijken?
Voor consumenten en ondernemers blijft de praktische les eenvoudig. Wie belangrijke geldtransacties uitvoert, doet er goed aan de herkomst van de middelen te kunnen aantonen en relevante documenten bij te houden. Wie problemen ondervindt met zijn bank, kan nagaan welke klachtenprocedures en wettelijke beschermingsmechanismen van toepassing zijn.
Voor banken ligt de uitdaging elders. Ze moeten niet alleen verdachte geldstromen herkennen, maar ook kunnen uitleggen waarom een bepaalde klant of transactie bijkomende aandacht vereist. Een goed werkend controlesysteem beschermt het financiële systeem tegen misbruik. Een proportionele aanpak helpt tegelijk voorkomen dat gewone klanten onnodig de gevolgen dragen van de strijd tegen financiële criminaliteit.
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
