Key takeaways

• De IJslanders gaan stemmen om te beslissen of de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap moeten worden hervat.
• Geopolitieke instabiliteit is de drijvende kracht achter dit hernieuwde streven naar Europese integratie.
• Visserijrechten blijven de belangrijkste hindernis voor een succesvolle toetreding.

IJsland staat momenteel voor een cruciale beslissing nu de burgers naar de stembus gaan om te bepalen of de toetredingsonderhandelingen met de Europese Unie moeten worden hervat. Deze stemming volgt op een lange periode van aarzeling die begon na de financiële ineenstorting van 2009. Destijds streefde de IJslandse regering naar toetreding tot de EU als strategie om de economie van het land te stabiliseren en te herstellen van een bankencrisis die tot wijdverbreide onrust onder de bevolking had geleid.

Wereld ziet er anders uit

Hoewel de EU en het Verenigd Koninkrijk het verzoek aanvankelijk steunden en functionarissen ooit een toetreding in 2011 voorspelden, liep het proces vast. Na een regeringswisseling bevroor IJsland zijn aanvraag in 2013 en stelde het vast dat alleen een nationaal referendum de onderhandelingen weer op gang kon brengen.

Nu heeft een veranderend mondiaal landschap – gekenmerkt door het assertieve beleid van leiders als Poetin, Xi Jinping en Trump – IJsland ertoe aangezet zijn internationale positie te heroverwegen, in navolging van de recente verschuivingen op veiligheidsgebied in Finland en Zweden.

De weg naar toetreding

Uit de huidige peilingen blijkt dat het electoraat diep verdeeld is, waarbij de steun voor en tegen de toetredingsaanvraag vrijwel gelijk blijft. Mocht het publiek voorstemmen, dan is Brussel bereid om prioriteit te geven aan het proces. Hooggeplaatste functionarissen, waaronder minister van Buitenlandse Zaken Kaja Kallas, hebben aangegeven dat de onderhandelingen relatief snel kunnen worden hervat.

Omdat IJsland vóór de onderbreking al 11 van de 33 vereiste toetredingshoofdstukken had afgerond, is het land ongeveer een derde van de weg naar het lidmaatschap afgelegd. Ter vergelijking: Montenegro heeft 18 hoofdstukken afgesloten en hoopt in 2028 toe te treden.

Visserij

Het belangrijkste struikelblok blijft het beheer van de viswateren. Hoewel de oorspronkelijke aanvraag doorging op voorwaarde dat IJsland de exclusieve zeggenschap over zijn visserij zou behouden, blijft dit een gevoelig onderwerp. Hoewel het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU de druk op dit punt wellicht zal verminderen, zou Denemarken nog steeds bezwaren kunnen uiten vanwege zijn relatie met de Faeröer.

Veel op het spel voor de EU

Er staat veel op het spel bij deze stemming. Een afwijzing zou waarschijnlijk het einde betekenen van de EU-ambities van IJsland voor de nabije toekomst, aangezien het onwaarschijnlijk is dat een toekomstige katalysator overtuigender zou zijn dan de huidige geopolitieke instabiliteit. Een dergelijk resultaat zou ook het verhaal van de EU op de proef stellen dat haar uitbreidingsproces een aantrekkelijk vooruitzicht blijft voor buurlanden.

Vanuit praktisch oogpunt lijkt het partnerschap voor beide partijen voordelig. IJsland zou meer bijdragen aan de EU-begroting dan het ontvangt, en door zijn kleine omvang zou het de balans in het Europees Parlement niet verstoren. Voor IJsland biedt het lidmaatschap meer stabiliteit en de mogelijkheid om de euro in te voeren, wat het land zou beschermen tegen zijn van oudsher volatiele munteenheid. Gezien de druk van de digitale transformatie en de klimaatverandering zijn de voordelen van integratie aanzienlijk. Het referendum van dit weekend is wellicht de laatste kans voor IJsland om zijn plaats als 28e lid van de Unie veilig te stellen. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!