Key takeaways
- IJsland houdt op 29 augustus 2026 een nationaal referendum om te beslissen over de hervatting van de toetredingsonderhandelingen met de EU.
- Burgers zullen specifiek stemmen over het hervatten van de toetredingsonderhandelingen, en niet over het uiteindelijke lidmaatschap.
- Geopolitieke verschuivingen in het Noordpoolgebied hebben de tijdlijn voor die cruciale publieke beslissing versneld.
IJsland houdt op 29 augustus 2026 een nationaal referendum om te bepalen of het land zijn pogingen om toe te treden tot de Europese Unie moet hervatten. Het IJslandse parlement keurde dat besluit met een ruime meerderheid goed, zoals gemeld door de omroep RÚV: 34 leden stemden voor, 8 tegen en 14 onthielden zich.
Een verdeelde coalitie
De drang om het EU-lidmaatschap opnieuw te bekijken volgt op een politieke transformatie die werd ingezet door de algemene verkiezingen op 30 november 2024. Bij die verkiezingen kwam de Sociaal-Democratische Alliantie, onder leiding van Kristrún Frostadóttir, als dominante partij uit de bus.
Op 21 december 2024 vormde Frostadóttir een coalitieregering met de Liberale Hervormingspartij en de Volkspartij. Omdat die drie partijen tegenstrijdige standpunten innemen over de integratie in de EU – de Volkspartij is ertegen, terwijl de andere twee ervoor zijn – besloot de coalitie dat de IJslandse bevolking de kwestie via een volksstemming moest beslechten.
Versnelde planning referendum
De planning voor dit referendum werd met een jaar versneld, deels vanwege de veranderende geopolitieke dynamiek in het Noordpoolgebied en rond Groenland. Het formele plan werd onthuld door premier Frostadóttir tijdens een gezamenlijke persconferentie met de Poolse Donald Tusk in Warschau op 25 februari 2026, gevolgd door officiële bevestiging door de regering op 6 maart.
Inzicht in het stembiljet
Kiezers zal specifiek worden gevraagd of de onderhandelingen over het EU-lidmaatschap moeten worden hervat. Een positief resultaat zou het toetredingsproces, dat sinds 2013 stil lag, weer op gang brengen, terwijl een negatief resultaat het onderwerp waarschijnlijk voorlopig uit het politieke debat zou halen. Het is belangrijk op te merken dat dit geen definitieve stemming over het lidmaatschap is, maar een stemming om de onderhandelingen te starten.
Als het voorstel wordt goedgekeurd, moet IJsland nog steeds de voorwaarden afronden, toestemming van de wetgever verkrijgen en waarschijnlijk nog een referendum houden over het definitieve verdrag.
Publieke opinie blijft verdeeld
Historisch gezien streefde IJsland in 2009, tijdens een grote financiële crisis, naar lidmaatschap, maar een conservatieve regering stopte die onderhandelingen in 2013 en trok de kandidatuur in 2015 formeel in. Momenteel blijft de publieke opinie verdeeld, waarbij peilingen van begin februari wijzen op een bijna gelijke verdeling tussen voor- en tegenstanders.
Bestaande Europese banden
Hoewel IJsland geen lid is van de EU, is het land sterk geïntegreerd in het Europese kader. Het neemt deel aan de Europese Vrijhandelsassociatie, het Schengengebied en de Europese Economische Ruimte.
Bovendien stemt IJsland zijn veiligheids- en buitenlands beleid af op dat van de EU – met name wat betreft sancties tegen Rusland – en neemt het deel aan samenwerkingsinitiatieven zoals Horizon Europe en Erasmus+. (fc)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
