Key takeaways

• Bangladesh zoekt op het vlak van defensie diverse mondiale partnerschappen om nationale kwetsbaarheden te verminderen.
• Militaire modernisering biedt de nodige afschrikking om de economische groei te beschermen.
• Een te grote afhankelijkheid van wapeninkoop bij één leverancier brengt de strategische autonomie op lange termijn in gevaar.

De recente geopolitieke activiteiten van Bangladesh hebben internationale nieuwsgierigheid gewekt. Het gaat onder andere over het verkennen van het Mecca Joint Defence Agreement en een door Saoedi-Arabië geleid maritiem initiatief in de Rode Zee tot onderhandelingen over de aankoop van Chinese J-10CE-gevechtsvliegtuigen.

Voor een buitenstaander lijken deze gelijktijdige contacten met het Westen, het Midden-Oosten en China misschien tegenstrijdig of willekeurig. In plaats van deze stappen echter te zien als een verschuiving naar een specifiek mondiaal machtsblok, kunnen ze beter worden begrepen als pogingen om diepgewortelde nationale kwetsbaarheden te verminderen.

Verschillende overlappende crises

Het land kampt momenteel met verschillende elkaar overlappende crises. Onopgeloste conflicten met buurlanden over de verdeling van watervoorraden blijven bestaan, terwijl de situatie rond gedwongen ontheemde Myanmarese staatsburgers (FDMN) is verschoven van een tijdelijke humanitaire kwestie naar een permanente geopolitieke strijd waarbij grensveiligheid en concurrentie tussen grootmachten een rol spelen.

Bovendien blijft energieonzekerheid een kritieke zwakte. De afhankelijkheid van geïmporteerd lng betekent dat verstoringen op zee op grote afstand, zoals die in de buurt van de Straat van Hormuz, directe gevolgen hebben voor de binnenlandse elektriciteitsvoorziening en de industriële stabiliteit, zoals blijkt uit de verminderde leveringen uit Qatar die voor 2026 zijn gepland.

Militaire modernisering

In het publieke debat worden deze ontwikkelingen vaak te simplistisch voorgesteld, waarbij een enkele militaire aankoop of diplomatieke bijeenkomst wordt gezien als bewijs van een totale geopolitieke ommezwaai. De belangstelling voor de J-10CE-gevechtsvliegtuigen is hiervan een goed voorbeeld. Deze aankoop is geen plotselinge sprong in de richting van China, maar een logische stap in een moderniseringsproces op de lange termijn.

De huidige vloot van Bangladesh, waaronder MiG-29’s uit de late jaren negentig, veroudert. In een tijdperk van netwerkgevechten, wapens met een bereik buiten het zicht en geavanceerde radar is de overstap naar een platform van de 4,5-generatie een praktische noodzaak. Deze behoefte wordt ingegeven door de geringe omvang van de bestaande vloot, de noodzaak om inbreuken op het luchtruim vanuit Myanmar af te schrikken en de stijgende kwaliteitsnormen van de regionale luchtmacht.

Evenwicht tussen economische groei en nationale veiligheid

Financieel gezien bevindt Bangladesh zich in een veel sterkere positie dan twintig jaar geleden. Hoewel de huidige inflatie en begrotingsdruk aanzienlijk zijn, biedt de enorme groei van het bbp en het inkomen per hoofd van de bevolking een structurele ruimte voor defensie-uitgaven die in 2000 nog niet bestond.

Het debat mag geen zwart-witkeuze zijn tussen sociale ontwikkeling en nationale veiligheid, aangezien beide onderling afhankelijk zijn. Een geloofwaardige luchtmacht en marine vormen een afschrikmiddel dat economische zones en scheepvaartroutes beschermt, en daarmee juist de handel en investeringen veiligstelt die de ontwikkeling aansturen.

Afhankelijkheid van China

De sterke afhankelijkheid van China voor conventionele wapens – ongeveer 72 procent tussen 2019 en 2023 – vormt echter een risico. Hoewel diversificatie van leveranciers logisch is, is militaire inkoop niet te vergelijken met het kopen van consumptiegoederen. Het gaat om decennialange verplichtingen op het gebied van onderhoud, opleiding en software.

Bangladesh ontbeert een duidelijk, langetermijnplan voor lokaal productie, vergelijkbaar met de modellen die we in India of Pakistan zien. Het belangrijkste probleem is niet alleen de afhankelijkheid van één land, maar het ontbreken van een duurzame strategie om binnenlandse defensiecapaciteiten op te bouwen.

Defensieaankopen als diplomatiek pressiemiddel

Bovendien fungeren grote aankopen vaak als diplomatiek ruilmiddel. Net zoals deals voor vliegtuigen van Boeing en Airbus verweven zijn met bredere handelsbetrekkingen met de VS en Europa, bieden veiligheidspartnerschappen politieke invloed.

Hoewel militaire kracht de repatriëring van vluchtelingen niet kan afdwingen of een verafgelegen maritiem conflict niet kan stoppen, verandert het wel de context waarin diplomatie plaatsvindt. Een land met gediversifieerde partnerschappen en geloofwaardige defensiecapaciteiten heeft meer onderhandelingsmacht dan een land dat uitsluitend vertrouwt op de welwillendheid van anderen.

Samenwerking met verschillende wereldmachten

Uiteindelijk maakt Bangladesh een overgang door van een reactief buitenlands beleid naar een meer proactieve zoektocht naar veiligheid. Door samen te werken met diverse wereldmachten – waaronder Turkije, de Golfstaten, de VS en China – probeert Dhaka zijn opties te maximaliseren en tegelijkertijd zijn afhankelijkheden te minimaliseren. Het doel is ervoor te zorgen dat geen enkele partner buitensporige invloed heeft.

De komende jaren zullen uitwijzen of deze afzonderlijke transacties louter impulsieve handelingen zijn of de bouwstenen van een uitgekiende, geïnstitutionaliseerde nationale strategie. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!