Key takeaways

• Donald Trump, Vladimir Poetin en Xi Jinping streven naar een modern driemanschap om de wereldwijde invloed te verdelen.
• Europese samenwerking biedt een democratisch alternatief voor deze imperialistische visie.
• Modern nationalisme en technologie maken ouderwetse territoriale veroveringen achterhaald.

Mogelijke gesprekken tussen Vladimir Poetin, Xi Jinping en Donald Trump tijdens de APEC-top in november roepen herinneringen op aan de Conferentie van Jalta in 1945. Tijdens die historische bijeenkomst verdeelden de leiders van de Sovjet-Unie, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten in feite de wereld.

Vandaag de dag lijken deze drie moderne staatshoofden zichzelf te zien als een hedendaags driemanschap, in de overtuiging dat zij de bevoegdheid bezitten om het lot van kleinere landen te bepalen. Dat schrijft Nicholas Westcott, professor diplomatie en internationale studies, op de website The Conversation.

Invloedssferen

Deze ambitie komt duidelijk tot uiting in hun strategische doelstellingen. Trump lijkt een mondiale structuur voor ogen te hebben waarin de VS de totale dominantie over het westelijk halfrond behouden, terwijl Rusland en China soortgelijke invloedssferen genieten. Dit komt tot uiting in de Amerikaanse manoeuvres in Latijns-Amerika.

Tegelijkertijd streeft Poetin ernaar Oekraïne met geweld terug te winnen en een buffer van loyale regimes in voormalige Sovjetgebieden tot stand te brengen. Ondertussen streeft Xi openlijk naar de annexatie van Taiwan en breidt hij de Chinese invloed uit over Zuidoost-Azië en de Zuid-Chinese Zee.

Europese alternatief

De Europese Unie staat in directe tegenspraak met deze imperialistische visie. Door voorrang te geven aan de rechtsstaat, mensenrechten en gedeelde soevereiniteit laat de EU zien dat stabiliteit kan worden bereikt door samenwerking in plaats van dwang.

Bijgevolg hebben zowel Washington als Moskou geprobeerd het blok te destabiliseren door interne onvrede aan te wakkeren en populistische bewegingen te steunen die de Europese samenhang bedreigen.

Imperialisme

Terwijl het imperialisme zich ooit richtte op territoriale veroveringen, evolueerde het tot een systeem voor het beheersen van de wereldhandel, de veiligheid en de toewijzing van hulpbronnen. Veel pas onafhankelijk geworden staten in de periode na de Tweede Wereldoorlog waren van mening dat het ‘liberale’ internationalisme slechts een dekmantel was voor voortdurende neokoloniale invloed.

Het tijdperk van uitgestrekte imperia kwam echter ten einde omdat het de opkomst van het moderne nationalisme niet kon weerstaan. De daaruit voortvloeiende instabiliteit leidde tot de catastrofale wereldoorlogen, die de wereldleiders er uiteindelijk van overtuigden dat een multilaterale aanpak noodzakelijk was om de totale uitroeiing van de mensheid te voorkomen.

Wereld is fundamenteel veranderd

De huidige wereld verschilt fundamenteel van die van de 19e eeuw. De Verenigde Naties zijn gegroeid van 51 naar 193 leden, wat een uiting is van de wereldwijde vastberadenheid om de nationale soevereiniteit te beschermen. Mensen in landen als Oekraïne en Iran hebben bewezen dat zij zullen vechten tegen opgelegde regeringen en het idee verwerpen dat hun land een pion is voor grootmachten.

Bovendien hebben economische en technologische verschuivingen het ouderwetse imperialisme achterhaald gemaakt. De enorme explosieve groei van de wereldhandel sinds 1950 betekent dat zelfs autoritaire leiders afhankelijk zijn van internationale welvaart om hun eigen macht te behouden. Tegelijkertijd hebben het digitale tijdperk en de opkomst van precisiewapens, zoals drones, het speelveld gelijkgetrokken. In moderne conflicten kunnen kleinere strijdkrachten supermachten aanzienlijke schade toebrengen, waardoor traditionele veroveringen veranderen in eindeloze „eeuwige oorlogen“.

Middelgrote mogendheden

Hoewel Donald Trumps vervreemding van traditionele bondgenoten de mondiale positie van de VS heeft verzwakt, blijft de weg vooruit onzeker. ‘Middelgrote mogendheden’ zijn wellicht te versnipperd om de verdediging van de op regels gebaseerde orde te leiden. In plaats daarvan zijn de echte belanghebbenden de talrijke kleine en middelgrote landen die voor hun voortbestaan en economische groei afhankelijk zijn van een voorspelbaar, vreedzaam mondiaal systeem.

De belangrijkste uitdaging voor de overgebleven democratische leiders is om deze kleinere staten te verenigen om de vrijheden en autonomie te beschermen waarvoor zij hebben gestreden. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!