Key takeaways

• Saoedi-Arabië schroeft zijn ‘Vision 2030’-megaprojecten terug vanwege financieringstekorten en regionale instabiliteit.
• De leiders geven nu voorrang aan “kleine overwinningen” boven onbereikbare dromen.
• Politieke onderdrukking en onrealistische planning blijven essentiële buitenlandse investeringen afschrikken.

Historisch gezien lieten absolute heersers in het Midden-Oosten fysieke ruïnes achter als monumenten voor hun macht. De ambitieuze blauwdrukken van het huidige leiderschap van Saoedi-Arabië daarentegen, zullen wellicht eindigen als louter digitale archieven. Dat schrijft BBC. Tien jaar geleden introduceerde kroonprins Mohammed bin Salman (MBS) “Vision 2030”, een futuristisch plan om het Koninkrijk te transformeren door middel van monolithische architectuur en technologische doorbraken. Gefinancierd door het Public Investment Fund (PIF) – een staatsinvesteringsfonds van bijna 1 biljoen dollar (860 miljard euro) – was het doel om de olierijkdom te gebruiken om een economie op te bouwen die niet langer afhankelijk is van olie.

Een verschuiving naar bezuinigingen

Nu de deadline van 2030 nadert, is het Koninkrijk echter in een fase van bezuinigingen terechtgekomen. Die verschuiving is deels te wijten aan schommelingen in de olieprijzen en de regionale instabiliteit als gevolg van aanhoudende conflicten, die de inkomsten hebben gedrukt en de buitenlandse investeringen hebben afgeremd die de regering had verwacht.

Het resultaat is een aanzienlijke inkrimping of annulering van verschillende spraakmakende projecten in het kader van het 500 miljard dollar (430 miljard euro) kostende Neom-initiatief. “The Line”, ooit bedacht als een 160 kilometer lange stad met spiegelende wolkenkrabbers, wordt nu herontworpen als een veel bescheidener project.

Ook Trojena – een gepland bergresort dat het hele jaar door geopend zou zijn – is teruggeschroefd, en het Koninkrijk heeft de strijd om het gastheerschap van de Aziatische Winterspelen van 2029 verloren aan Kazachstan. De “Cube”, een enorm kantoor- en wooncomplex met een geschatte waarde van 50 miljard dollar (43 miljard euro), is volledig geschrapt. Zelfs de LIV Golf-tour, bedoeld om Saoedi-Arabië te vestigen als een wereldwijd sportcentrum, wordt nu gezien als een kostbare onderneming die geen noemenswaardige financiële of reputatievoordelen heeft opgeleverd.

Echo’s van mislukkingen uit het verleden

Critici en historici suggereren dat dit een terugkerend patroon is. Ellen R. Wald merkt op dat soortgelijke grootse beloften werden gedaan onder koning Abdullah in de jaren 2000 met het “Economic Cities”-programma. Ondanks miljardenuitgaven slaagden projecten zoals King Abdullah Economic City er niet in de beloofde bloeiende zakencentra te worden, en bleef de werkloosheid hoog. Wald schrijft die mislukkingen toe aan een “ja-knikkerscultuur” waarin ambtenaren en adviseurs de leiders vertellen wat ze willen horen in plaats van realistische marktbeoordelingen te geven.

MBS erfde in 2017 een stagnerend sociaaleconomisch systeem en streefde ernaar dit op politiek, economisch en sociaal vlak te moderniseren. Hoewel sociale hervormingen – zoals het toestaan van autorijden voor vrouwen – populair waren en een transformatie teweegbrachten voor de jeugd, is de politieke onderdrukking voortgezet. De zuivering van de elite in het Ritz-Carlton in 2017 en de moord op Jamal Khashoggi hebben het internationale imago van het Koninkrijk geschaad. Mensenrechtenactivist Abdullah al-Ouda stelt dat die onvoorspelbaarheid en staatsonderdrukking juist de investeerders afschrikken die het Koninkrijk nodig heeft.

Strategische evolutie of terugtrekking

De regering probeert die terugtrekking nu te herpositioneren als een strategische evolutie. In plaats van achter “sci-fi”-megaprojecten aan te jagen, verschuift de focus naar “kleine overwinningen” – kleinere, beter haalbare successen zoals het Sindalah-resort. Dit wordt door ambtenaren gepresenteerd als een stap in de richting van “efficiënt besteden” en “gedisciplineerde prioritering”. Sommige analisten, zoals Thamer Shaker, zien dit als een natuurlijke overgang van een fase van dromen naar een fase van uitvoering.

Meer realistische projecten, zoals de heropleving van Diriyah en de ontwikkeling van AlUla, worden gebruikt als succesmodellen. Het Koninkrijk zet ook in op het WK voetbal van 2034, hoewel zelfs die plannen worden getemperd door kostenbeheersing.

Geopolitieke instabiliteit en een gemengde erfenis

Ondanks deze aanpassingen blijft de regionale instabiliteit voor strategische verwarring zorgen. Analist Mate Szalai suggereert dat de oorlog in het Midden-Oosten Saoedi-Arabië heeft gedwongen om zijn focus regelmatig te verleggen – bijvoorbeeld naar AI-hubs – wat wijst op het ontbreken van een stabiel langetermijnplan.

Uiteindelijk blijft Vision 2030 een gemengde erfenis. Hoewel het erin geslaagd is het dagelijks leven van jonge Saoedi’s te moderniseren en het interne sociale weefsel te veranderen, is de economische doelstelling om enorme buitenlandse investeringen aan te trekken ter vervanging van olie slechts gedeeltelijk gerealiseerd. Omdat het leiderschap geen democratische verantwoording hoeft af te leggen, kan het miljardenverslindende mislukkingen afschrijven zonder noemenswaardige binnenlandse gevolgen, zelfs nu de internationale gemeenschap en mondiale sportorganisaties beseffen dat het tijdperk van onbeperkte Saoedische uitgaven ten einde is gekomen. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!