Key takeaways

• De dieselprijzen in België, Luxemburg en Nederland zijn sterk gestegen als gevolg van een toegenomen vraag en een afgenomen aanbod uit de Golfstaten door de situatie in Iran.
• De prijsverschillen zijn het gevolg van hogere raffinagekosten voor diesel, een vraag die niet snel afneemt ondanks prijsstijgingen, en de afhankelijkheid van import, waardoor diesel bijzonder kwetsbaar is voor schommelingen op de internationale markt.

De stijgende brandstofkosten hebben gevolgen voor automobilisten in België, Nederland en Luxemburg.

Dieselprijzen stijgen in Luxemburg

In Luxemburg zijn de dieselprijzen met 16,5 cent per liter gestegen tot een recordhoogte van 2,186 euro. Deze stijging overtreft het record van 2022 en staat in contrast met de stabiele prijzen voor Super 98- en Super 95-benzine. De Luxemburgse regering heeft geleidelijke aanpassingen doorgevoerd in de maximumbrandstofprijzen om buitensporige kosten te beperken.

Diesel duurder in Luxemburg dan in Frankrijk

Deze piek in de dieselprijzen zorgt voor een trendbreuk, waarbij Luxemburg voorheen goedkopere brandstof aanbood in vergelijking met Frankrijk. Sinds zaterdag verkopen sommige Franse tankstations diesel tegen een lagere prijs dan in Luxemburg, wat zelden voorkomt. Opvallend is dat, hoewel Frankrijk geen nationale maximumprijs voor brandstof kent, bepaalde ketens zoals Total de prijzen tijdelijk hebben verlaagd, soms tot ongeveer 2,09 euro per liter.

Ondanks de stijging van de dieselprijzen blijft benzine in Luxemburg goedkoper dan in Frankrijk: Super 95 kost 1,758 euro per liter, terwijl Franse tankstations ongeveer 1,95 tot 1,99 euro vragen.

Diesel onder druk in België

Ook België ondervindt een aanzienlijke opwaartse druk op de brandstofprijzen. De dieselprijzen stijgen twee keer zo snel als die van benzine en bedragen momenteel 2,321 euro per liter, vergeleken met 1,984 euro voor Super 98 en 1,901 euro voor Super 95.

Dit prijsverschil is sinds het begin van het conflict tussen Iran en Israël steeds groter geworden, wat de kwetsbaarheid van diesel voor internationale spanningen benadrukt vanwege de marktstructuur.

Dominantie van diesel in België

De dieselprijzen in België hebben recordhoogtes bereikt, met een stijging van ongeveer 33 procent sinds het begin van het conflict in het Midden-Oosten, terwijl Super 95 met ongeveer 17 procent is gestegen.

Diesel blijft de dominante brandstof in België: 524 miljoen liter tegenover 306 miljoen liter benzine. Een groot deel van de Belgische economie is afhankelijk van diesel, dat duurder is om te raffineren en waarvan het verbruik niet snel daalt ondanks prijsstijgingen. Dit maakt diesel bijzonder gevoelig voor verstoringen in het aanbod.

Straat van Hormuz

België en Europa produceren meer benzine dan ze verbruiken, maar voor diesel geldt het tegenovergestelde: ongeveer 20 procent wordt geïmporteerd. Deze afhankelijkheid van import, voornamelijk uit landen rond de Perzische Golf, maakt de dieselprijzen zeer gevoelig voor internationale prijsschommelingen.

Sinds het begin van de oorlog in Iran is het vervoer van olie door de Straat van Hormuz grotendeels geblokkeerd. De sluiting van deze cruciale aanvoerroute zorgt voor een dubbele druk: een slinkend aanbod tegenover een stabiele vraag, waardoor de dieselprijzen snel en aanzienlijk stijgen.

Belgische beschermingsmaatregelen voor brandstofprijzen

België hanteert een beschermingsmechanisme voor brandstofprijzen: maximumprijzen worden vastgesteld door de Federale Overheidsdienst Economie (FOD Economie) op basis van een voortschrijdend gemiddelde. Daarnaast berekent de FOD Economie elke werkdag de maximumprijs volgens een formule die rekening houdt met marktprijzen en kosten, waardoor grote prijsschommelingen voor de consument beperkt blijven.

Hoewel het in België verboden is om boven de maximumprijs te verkopen, mogen tankstations wel onder die prijs verkopen. Dit leidt ertoe dat veel tankstations met verlies verkopen, maar hoe lang dit houdbaar is, blijft onduidelijk.

Dieselprijzen schieten omhoog in Nederland

Ook in Nederland zijn de dieselprijzen deze week sterk gestegen. Vrijdag lagen de gemiddelde prijzen bijna 9 cent hoger dan donderdag, wat neerkomt op een stijging van 81 cent per liter ten opzichte van het begin van het jaar. Dieselrijders, waaronder die in de transportsector en particulieren met dieselauto’s, voelen de gevolgen aanzienlijk.

Sinds het uitbreken van de oorlog in Iran zijn de dieselprijzen aanzienlijk sneller gestegen dan de benzineprijzen. Dit komt doordat minder Europese raffinaderijen diesel produceren, wat leidt tot een grotere afhankelijkheid van leveringen uit de Golfstaten.

Vrijdag bedroeg de gemiddelde adviesprijs voor een liter diesel in Nederland 2,776 euro, een stijging ten opzichte van 2,688 euro op donderdag. Voordat de oorlog in Iran eind februari uitbrak, kostte diesel ongeveer 2,09 euro per liter, met variaties afhankelijk van het tankstation. Eerder dit jaar lag de prijs zelfs nog lager, op 1,94 euro per liter. Ook de benzineprijzen stijgen, zij het in een langzamer tempo. De gemiddelde prijs bedraagt nu 2,583 euro per liter, iets meer dan donderdag. Sinds het uitbreken van de oorlog in Iran is Super 95-benzine ongeveer 30 cent per liter duurder geworden in Nederland.

In Nederland geen verzachtende maatregelen voor consumenten en bedrijven

In tegenstelling tot andere landen heeft Nederland nog geen maatregelen genomen om de gevolgen van de hogere brandstofprijzen voor consumenten te verzachten. Deze prijsstijging is vooral pijnlijk voor bedrijven die sterk afhankelijk zijn van diesel.

Van oudsher liggen de prijzen aan de pomp in Nederland aanzienlijk hoger dan in andere Europese landen vanwege hogere accijnzen en btw op brandstoffen. Deze last wordt nog zwaarder door de snel stijgende prijzen.

Nederlandse luchtvaartmaatschappijen komen nu ook tanken in België

De stijgende brandstofkosten reiken verder dan het wegvervoer en hebben ook gevolgen voor de luchtvaartindustrie. Luchtvaartmaatschappijen worstelen met deze hoge prijzen en nemen maatregelen om de vliegtickets betaalbaar te houden voor passagiers. KLM en andere luchtvaartmaatschappijen op Schiphol zijn vanaf 1 april begonnen met het inkopen van kerosine uit België in plaats van Nederland.

Deze beslissing is het gevolg van de aanzienlijk lagere brandstofprijzen in België. Terwijl veel Nederlandse automobilisten de grens oversteken voor goedkopere benzine, doet KLM nu hetzelfde, maar veel grootschaliger: een Boeing 777.

Fuel lockdown?

In Azië kijken landen nu al naar noodmaatregelen die tijdens de COVID-pandemie werden toegepast, zoals telewerken, het inkorten van kantooruren en het vrijgeven van strategische brandstofreserves, om de gevolgen van de bijna volledige blokkade van de Straat van Hormuz te beperken. De vraag is hoe lang het nog zal duren voordat Europa zijn brandstofreserves uitgeput heeft.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!