Key takeaways

• De oorlog tussen de Verenigde Staten, Israël en Iran heeft de wereldwijde energievoorziening ernstig verstoord, met gevolgen voor landen over de hele wereld.
• Dit conflict heeft de verschuiving van de VS van een energie-importeur naar een dominante exporteur van olie en aardgas versneld.
• De onrust in het Midden-Oosten zou uiteindelijk kunnen leiden tot een nieuwe energieorde met Noord-Amerika als middelpunt.

Het aanhoudende conflict tussen de VS en Israël enerzijds en Iran anderzijds heeft geleid tot de grootste verstoring van de wereldwijde energievoorziening ooit. Ongeveer 20 procent van de wereldwijde olie- en vloeibaar aardgas (lng)-stromen gaat via de Straat van Hormuz, die zwaar is getroffen door de oorlog.

Veranderend energielandschap

Deze bottleneck in de toeleveringsketen heeft een domino-effect over de hele wereld, van gasrantsoenering in Bangladesh tot boeren in Afrika die kampen met een tekort aan meststoffen en Amerikanen die te maken hebben met hoge brandstofkosten.

Hoewel een einde aan de crisis onvermijdelijk is, zullen de gevolgen ervan het geopolitieke landschap en de energiemarkt de komende jaren blijven hervormen. De wereldwijde energievraag blijft stijgen met bijna 4 procent, aangedreven door bevolkingsgroei, elektrificatie en de toenemende vraag van AI-datacenters. Deze wereldwijde energiehonger zal alleen maar toenemen, zelfs als de bronnen en productiemethoden evolueren.

Van importeur naar exporteur

Vóór 2015 was de export van ruwe olie vanuit de VS grotendeels verboden door regelgeving die voortkwam uit het Arabische olie-embargo van de jaren 70. Bovendien ontbrak het het land aan de infrastructuur om aardgas internationaal te verschepen. De schalieboom transformeerde het energielandschap, waardoor de VS iets meer dan tien jaar geleden binnen een periode van twee maanden de eerste ladingen ruwe olie en lng konden exporteren.

Sindsdien is de VS in korte tijd getransformeerd van een energie-importeur die sterk afhankelijk was van het Midden-Oosten tot de wereldleider op het gebied van energievoorziening. Deze marktdominantie zal naar verwachting na de oorlog verder toenemen. De VS heeft tijdens het conflict Saudi-Arabië al ingehaald als grootste olie-exporteur en daarmee zijn positie als toonaangevende lng-exporteur wereldwijd versterkt.

Charif Souki, een voormalig restauranthouder die opgroeide in Libanon en in 1996 Cheniere Energy oprichtte, de eerste Amerikaanse lng-exporteur, gelooft dat deze verschuiving een permanente verandering markeert. “We hebben eindelijk onze rol als energiesupermacht op ons genomen”, verklaarde Souki, waarbij hij benadrukte dat deze nieuwe status quo bepalend zal zijn voor hoe de rest van de wereld functioneert, aan Fortune.

Steenkool

Terwijl hernieuwbare energiebronnen aan momentum winnen als gevolg van de oorlog, beleeft steenkool ook een heropleving. Landen als India, Zuid-Korea, Indonesië, Thailand, Vietnam en de Filipijnen zijn sinds februari meer afhankelijk geworden van steenkoolgestookte elektriciteit. Deze trend benadrukt de toegankelijkheid en betaalbaarheid van steenkool in vergelijking met andere energiebronnen, met name in regio’s die te maken hebben met onmiddellijke energiebehoeften.

Ondanks de voordelen van steenkool op korte termijn is het geen duurzame oplossing voor energiezekerheid op de lange termijn. De huidige stijging heeft voornamelijk te maken met het verlengen van de levensduur van bestaande steenkoolcentrales, in plaats van een golf van nieuwbouw.

Schone energie

Schone energiebronnen, waaronder wind, zon, kernenergie en waterkracht, zijn goed voor bijna 40 procent van de wereldwijde elektriciteitsproductie, wat een opmerkelijke groei aan de aanbodzijde laat zien. Wanneer echter rekening wordt gehouden met het werkelijke wereldwijde energieverbruik, inclusief vervoer, verwarming en industriële processen, daalt het aandeel van schone energie tot 20 procent of minder. Fossiele brandstoffen domineren nog steeds de totale energiemix, waarbij olie en steenkool stabiel blijven terwijl aardgas blijft groeien.

Hoewel de verkoop van elektrische voertuigen (EV’s) wereldwijd een sterke stijging heeft gekend, met name in Europa waar ze nu een derde van alle nieuwe autoaankopen uitmaken, zullen verbrandingsmotoren waarschijnlijk nog decennia lang de overhand blijven houden.

De VS, waar EV’s minder dan 10 procent van de verkoop van nieuwe auto’s uitmaken, illustreert de uitdaging van de overstap van traditionele brandstoffen. Bob McNally, voormalig energieadviseur van het Witte Huis onder George W. Bush, blijft sceptisch over de vraag of de huidige crisis tot blijvende verandering zal leiden. Hij is van mening dat de onvermijdelijke daling van de olieprijzen na de hausse de vraag naar EV’s waarschijnlijk zal temperen, wat zal resulteren in een cyclisch patroon dat wordt aangedreven door prijsschommelingen.

Onzekere transitie in de luchtvaart

Hoewel experts voorspellen dat investeringen in duurzame vliegtuigbrandstof zullen toenemen als gevolg van tekorten aan kerosine, blijft het onzeker of de oorlog de wereldwijde transitie weg van verbrandingsmotoren zal versnellen. De wereldwijde vraag naar olie blijft stijgen, zij het in een langzamer tempo, en zal naar verwachting rond 2030 een plateau bereiken.

Toegenomen volatiliteit op de oliemarkt

De oorlog heeft de gevestigde orde van de olieproducerende landen verstoord. De aanval van Iran op de buurlanden van de Gulf Cooperation Council (GCC) veroorzaakte een domino-effect binnen de OPEC. Het vertrek van de VAE uit het kartel weerspiegelt de frustratie over Iran, een vete met Saoedi-Arabië en de wens om de olieproductie te verhogen boven de OPEC-beperkingen.

Deze stap verzwakt de OPEC, waardoor deze overblijft met de oorspronkelijke vijf leden – Iran, Irak, Venezuela, Saoedi-Arabië en Koeweit – en zes Afrikaanse olieproducerende landen. Hoewel het vertrek van de VAE de met de VS gelieerde GCC versterkt, zorgt het ook voor grotere volatiliteit op de wereldwijde oliemarkt.

De OPEC werd mede opgericht om de lidstaten controle te geven over hun natuurlijke hulpbronnen na decennia van dominantie door westerse oliemaatschappijen en regeringen. Recente Amerikaanse aanvallen op Iran en Venezuela onderstrepen de voortdurende verwevenheid tussen olie en geopolitieke conflicten.

Op zoek naar alternatieven voor Hormuz

GCC-landen zoeken actief naar alternatieven voor de afhankelijkheid van de Straat van Hormuz, verkennen nieuwe routes en bouwen pijpleidingen. De Oost-West-ruwe-oliepijpleiding van Saoedi-Arabië heeft een toename van de export via de Rode Zee mogelijk gemaakt, waardoor verdere prijsstijgingen worden getemperd.

Souki voorspelt dat deze inspanningen de kwetsbaarheid voor chantage binnen vijf jaar aanzienlijk zullen verminderen, waardoor het energielandschap zal veranderen. De betrokkenheid van de VS in het Midden-Oosten kan China onbedoeld een strategisch voordeel opleveren in de wereldwijde concurrentie en invloed, maar het is geen eenduidige overwinning voor het land dat sterk afhankelijk is van energie-importen uit het Midden-Oosten.

China en Rusland

China’s enorme olievoorradencapaciteit biedt een buffer tegen onmiddellijke verstoringen. De toegang tot gesubsidieerde Iraanse olie zou echter in gevaar kunnen komen, wat gevolgen zou hebben voor de energiezekerheidsstrategie van het land. Ondertussen komt Rusland naar voren als een begunstigde op korte termijn, door meer olie tegen hogere prijzen aan Aziatische landen te verkopen.

Het isolement van Rusland neemt echter toe naarmate de invasie van Oekraïne voortduurt, wat de duur van de Tweede Wereldoorlog weerspiegelt. De afnemende diplomatieke banden onderstrepen de gevolgen van de Russische agressie.

Ontwikkelingslanden, met name in Azië, dragen de zwaarste last van de gevolgen van de oorlog. Meer dan 85 procent van de olie en het aardgas dat door de Straat van Hormuz stroomt, is bestemd voor Azië, waardoor veel landen gedwongen zijn noodmaatregelen voor energierantsoenering in te voeren.

VS als winnaar van deze nieuwe energieorde?

Hoewel de VS niet het gewenste resultaat van de oorlog hebben bereikt, zullen ze profiteren van de nieuwe wereldorde op energiegebied die uit dit conflict voortkomt. Noord- en Zuid-Amerika staan op het punt het epicentrum van de wereldwijde energieproductie te worden naarmate de olie- en gasvolumes en de export toenemen. Canada is in opkomst als toonaangevende olieproducent, terwijl Argentinië gebruikmaakt van Amerikaanse boortechnologie.

Bovendien onderstreept de recente transformatie van Guyana tot een oliemacht door Exxon Mobil de groeiende invloed van de VS in de regio. De druk van het Witte Huis op Venezuela heeft de heropleving van de Venezolaanse olie-industrie gestimuleerd. Joint ventures tussen de VS en Japan breiden diepwaterterminals voor ruwe olie in de Golf van Mexico uit, en de lng-exportcapaciteit van Noord-Amerika zal naar verwachting verdubbelen tegen 2028.

Souki voorziet een samenhangend energiebloek dat zich uitstrekt van Alaska tot Argentinië, waarmee de Amerikaanse dominantie over de regio wordt bevestigd.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!