Key takeaways
- De enorme Amerikaanse staatsschuld drijft de financieringskosten voor de rest van de wereld op.
- Europese landen staan voor zware keuzes tussen belastingverhogingen en bezuinigingen.
- Stijgende rentetarieven dreigen de nationale begrotingen in de hele eurozone uit te putten.
De toenemende begrotingslast van de Verenigde Staten, die inmiddels de grens van 40 biljoen dollar (34,2 biljoen euro) heeft overschreden, veroorzaakt rimpelingen in de wereldeconomie. Terwijl Washington worstelt met de financiële druk van moderne oorlogsvoering, een krimpende beroepsbevolking en de onvoorspelbare kosten van technologische vooruitgang, zijn de financieringskosten wereldwijd sterk gestegen. Deze trend is problematisch voor Europese landen, die nu met de VS moeten concurreren om het beperkte mondiale investeringskapitaal. Een concurrentie die wordt versterkt door de enorme uitgaven van Amerikaanse technologiebedrijven die wedijveren om de hegemonie op het gebied van artificiële intelligentie (AI).
Duitse rentestijging
De gevolgen zijn duidelijk merkbaar in Duitsland, waar de kosten voor 10-jarige leningen onlangs hun hoogste punt sinds 2011 bereikten. Deze piek volgde op een sterke stijging van de rente op Amerikaanse 30-jarige staatsobligaties, aangewakkerd door de vrees voor stijgende inflatie en een groeiend Amerikaans begrotingstekort. Als gevolg daarvan keren veel EU-regeringen terug van hun zomervakantie om de grimmige realiteit onder ogen te zien dat ze ofwel de belastingen moeten verhogen ofwel de overheidsuitgaven drastisch moeten terugschroeven. Tegelijkertijd staan ze ook onder druk om de defensiebegrotingen te verhogen.
Politieke onrust in Frankrijk
In Frankrijk wakkert deze economische volatiliteit de politieke instabiliteit aan. Extreemrechtse leider Marine Le Pen heeft de stijgende kosten van obligaties aangegrepen om de Franse president Emmanuel Macron aan te vallen. Ze bestempelt daarbij de huidige financiële situatie als een mislukking van zijn regering. Hoewel voormalig Frans minister van Financiën Bruno Le Maire aanvoerde dat Le Pens eigen partij de inspanningen om de begroting te stabiliseren belemmerde, heeft het ontbreken van een duidelijke begrotingsstrategie het vertrouwen van beleggers geschaad. Frankrijk kampt nu met hogere financieringskosten dan Italië, waardoor het bijzonder kwetsbaar is voor herfinancieringsrisico’s.
Twee decennia van schuldopbouw
Het bredere schuldenprobleem in Europa is al twee decennia aan het broeien. De overheidsschuld in de eurozone is gestegen van 66 procent van het bbp in 2007 tot bijna 88 procent vorig jaar, verergerd door de financiële crisis van 2008 en de pandemie, naast stijgende kosten voor pensioenen en gezondheidszorg. De rente van de Europese Centrale Bank (ECB) die dicht bij nul lag maakte deze schuld voorheen houdbaar. Nu heeft de terugkeer van de inflatie, deels aangewakkerd door geopolitieke conflicten in Oekraïne en Iran, de ECB echter gedwongen de rente te verhogen.
Kosten van de aflossing van leningen
Deze verschuiving betekent dat goedkope schulden die tien jaar geleden zijn aangegaan, nu moeten worden vervangen door leningen tegen veel hogere, genormaliseerde rentetarieven. Voor Frankrijk zullen de kosten voor de aflossing van de schuld naar verwachting omhoogschieten van 30 miljard euro in 2020 tot 124 miljard euro in 2030. Middelen die hadden kunnen worden gebruikt voor de gezondheidszorg, milieudoelstellingen of militaire modernisering vloeien hierdoor nu weg. Soortgelijke druk neemt toe in andere landen waar volgend jaar verkiezingen plaatsvinden, waaronder Italië en Spanje.
Uiteenlopende vooruitzichten voor de eurozone
Sommige landen staan er echter beter voor dan andere. De last voor Italië is minder zwaar omdat de financieringskosten daar tien jaar geleden al hoog waren, en de bbp-groei van Spanje, gestimuleerd door immigratie, draagt bij aan een daling van de schuldquote. Hoewel het totale tekort van de eurozone nog steeds de helft bedraagt van dat van de VS en de institutionele waarborgen sterker zijn dan tijdens de crisis van 2010, blijft het risico bestaan. Sommige economen waarschuwen dat Europa in een “gevarenzone“ is beland, waar de financiële stabiliteit nu sterk afhangt van het wisselvallige sentiment van internationale beleggers. (ev)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
