Key takeaways

• IJsland stemt zaterdag over de vraag of de onderhandelingen over een eventueel EU-lidmaatschap moeten worden hervat.
• Tegenstanders vrezen dat EU-quota de vitale visbestanden in gevaar zullen brengen.
• Dit referendum geeft aan of de EU het momentum voor uitbreiding kan herwinnen.

IJsland houdt zaterdag een cruciaal referendum om te bepalen of het land de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie moet hervatten. De Ijslandse premier Kristrún Frostadóttir heeft de stemming een “nu of nooit“-scenario genoemd. Ze suggereert daarmee dat een negatieve uitkomst ertoe zou leiden dat de EU-toetredingspoging voor onbepaalde tijd wordt opgegeven. Hoewel een “ja“-stem geen onmiddellijk lidmaatschap zou opleveren, zou het de regering wel machtigen om de onderhandelingen te heropenen. Een definitief besluit over toetreding tot de Unie zou dan worden genomen via een volgend referendum in 2028.

Turbulente politieke geschiedenis

De relatie van het land met de EU is de afgelopen vijftien jaar wisselvallig geweest. Na de financiële ineenstorting van 2008 zocht IJsland in 2009 de stabiliteit van de EU. Een verschuiving naar euroscepticisme leidde er echter toe dat een nieuwe regering die besprekingen in 2013 bevroor en de kandidatuur in 2015 officieel introk. De huidige pro-EU-coalitie kwam aan de macht met de belofte om deze kwestie opnieuw aan de orde te stellen bij het publiek.

Verdeeld land

De publieke opinie blijft sterk verdeeld; recente peilingen wijzen op een statistische patstelling. Sommige peilingen lieten een lichte voorsprong voor het ‘ja’-kamp zien. Recentere gegeven van Gallup en Maskína suggereren echter dat de uitslag te dicht bij elkaar ligt om te voorspellen, met een steunpercentage dat voor beide kanten rond de 50 procent schommelt. Ondanks deze onzekerheid is de opkomst bij het vervroegd stemmen opvallend hoog. Bijna 15 procent van de bevolking heeft vóór de officiële verkiezingsdag al zijn stem uitgebracht.

Pleidooi voor integratie

Het debat draait om een conflict tussen economische integratie en nationale soevereiniteit. Voorstanders stellen dat toetreding tot de EU de economie zou versterken, via de euro voor een stabielere munteenheid zou zorgen en een strategisch schild zou bieden tegen Amerikaanse handelstarieven. Ze benadrukken ook de voordelen van inspraak in het Europese bestuur en toegang tot EU-financiering.

Zorgen over soevereiniteit en hulpbronnen

Tegenstanders vrezen daarentegen een verlies aan autonomie, met name wat betreft de vitale maritieme hulpbronnen van het land. Omdat de visserij een aanzienlijk deel van het bbp en de export van IJsland uitmaakt, heerst er grote bezorgdheid dat EU-visserijquota buitenlandse schepen toegang zouden geven tot de IJslandse wateren. Daarnaast blijft de controversiële praktijk van de walvisvangst een twistpunt. Het EU-lidmaatschap zou deze sector namelijk kunnen bedreigen.

Regionale en mondiale implicaties

Ook buiten de eigen grenzen wordt de uitkomst nauwlettend gevolgd door andere welvarende Noordse landen, zoals Noorwegen. Voor de EU zou een succesvolle afloop duiden op een hernieuwde drang naar uitbreiding en een herstel van het momentum na het vertrek van het Verenigd Koninkrijk. De definitieve uitslag van deze raadgevende stemming wordt zondagochtend vroeg verwacht. (ev)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!