Key takeaways

• Het Europees Openbaar Ministerie (EPPO) stuit bij het onderzoeken van fraude- en corruptiezaken op aanzienlijke interne weerstand van EU-instellingen.
• Door zwakke fraudebestrijding in de EU blijven miljarden aan financiële misdrijven onopgemerkt, wat een structureel probleem toont.
• Chronische beperkingen in middelen en desinformatiecampagnes belemmeren de inspanningen van het EPPO om fraude en corruptie binnen de Europese Unie effectief te bestrijden nog verder.

Europa staat voor een grote uitdaging bij de bestrijding van fraude en corruptie. De hoofdaanklager van het continent, Laura Kövesi, is van mening dat het instellen van een onafhankelijke aanklager weliswaar een hindernis was, maar dat het echte obstakel ligt in de terughoudendheid van Europese instellingen om haar inspanningen volledig te ondersteunen. Dat zegt ze in een interview met Euractiv.

Interne weerstand

Kövesi, die onlangs haar ambtstermijn van zes jaar afrondde, zag toe op de opening van meer dan 3.600 zaken en de bevriezing van meer dan een miljard euro van criminele organisaties. Ondanks deze successen stuitte ze op weerstand vanuit het EU-systeem. Zo drong een hoge ambtenaar van de Europese Commissie er eens bij Kövesi op aan om de omvang van de door haar bureau aan het licht gebrachte corruptie te bagatelliseren.

Kövesi wees dit verzoek resoluut van de hand en benadrukte de onafhankelijkheid van haar bureau en zijn mandaat om alle zaken te onderzoeken. Dit incident illustreert het centrale probleem waarmee Kövesi te maken had: de institutionele systemen binnen de EU belemmeren vaak effectief toezicht.

Ontoereikende mechanismen

Hoewel er talrijke instanties bestaan om fraude te voorkomen en uitgaven te controleren, stelt Kövesi dat deze mechanismen in de praktijk ontoereikend zijn. Haar jaarverslag, waarin de omvang van vermoedelijke fraude en financiële criminaliteit op 67 miljard euro werd geschat, herinnert op schrijnende wijze aan het aanhoudende probleem.

De beperkingen van het systeem zijn vooral duidelijk in Griekenland, waar grondwettelijke regels politici beschermen tegen controle. Ondanks lof voor het vervolgen van corruptiezaken, stuitte het EPPO op juridische belemmeringen die een volledig onderzoek naar vermeende politieke misstanden in de weg stonden.

Juridische strijd

Kövesi kreeg ook tegenwind van de Europese Rekenkamer (ECA), die zich op grond van immuniteit verzette tegen onderzoek door het Openbaar Ministerie. Dit was voor Kövesi aanleiding om juridische stappen tegen de ECA te ondernemen, waarbij zij het principe benadrukte dat geen enkele instelling boven de wet mag staan.

Bovendien kampt het EPPO met chronisch middelengebrek in de hele EU. Ondanks de wijdverbreide douane- en btw-fraude in België kreeg het kantoor van Kövesi aanvankelijk slechts twee gedelegeerde aanklagers toegewezen in plaats van de gevraagde acht. Dit gebrek aan steun van de lidstaten vertraagt onderzoeken en belemmert de effectiviteit ervan.

Desinformatiecampagnes

Kövesi ging ook in op het groeiende probleem van desinformatiecampagnes gericht tegen spraakmakende onderzoeken. Hoewel deze moderne aanvallen minder gewelddadig zijn dan de intimidatie die zij in Roemenië ondervond, zijn ze erop gericht aanklagers in diskrediet te brengen terwijl zij gebonden zijn aan geheimhoudingsplicht.

Als reactie op weerstand op meerdere fronten heeft Kövesi consequent haar stem laten horen. Ze heeft de Commissie aangeschreven, publiekelijk haar bezorgdheid geuit tijdens parlementaire hoorzittingen en in de media, en zelfs gedreigd met een rechtszaak tegen de instelling die juist tot taak heeft haar bureau te ondersteunen.

Oproepen tot actie

Kövesi stelt dat de reactie van de EU vaak bestaat uit rapporten, audits en studies die weinig tastbare verandering opleveren. Ze bekritiseert de neiging tot eindeloze interne processen in plaats van concrete maatregelen om de structurele problemen aan te pakken die de strijd tegen fraude en corruptie belemmeren.

Uiteindelijk benadrukt Kövesi’s ambtstermijn de complexe uitdagingen van het afdwingen van verantwoordingsplicht binnen de EU. Hoewel ze een succesvolle staat van dienst achterlaat in het opsporen en vervolgen van financiële misdrijven, onderstreept haar ervaring de noodzaak van robuustere institutionele ondersteuning en een toewijding aan transparantie en rechtvaardigheid op alle niveaus.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!