Key takeaways

• De Sovjet-Unie ontwierp de Sukhoi T-4 om Amerikaanse vliegdekschepen met behulp van extreme snelheden uit te schakelen.
• Dankzij de constructie van titanium en roestvrij staal kon het vliegtuig intense wrijvingswarmte weerstaan.
• Hoge kosten en onpraktischheid brachten de regering ertoe het project te annuleren ten gunste van goedkopere alternatieven.

Tijdens de Koude Oorlog voerde de Sovjet-Unie enkele van de meest gewaagde luchtvaartprojecten in de geschiedenis uit, waaronder de Sukhoi T-4. Dit experimentele toestel, bekend als de ‘Sotka’, was ontworpen om snelheden van ongeveer 3.200 kilometer per uur te halen.

Het vliegtuig, dat voornamelijk uit roestvrij staal en titanium bestond, was bedoeld als strategisch middel om Amerikaanse vliegdekschepen te neutraliseren. Het project is echter stopgezet nadat er slechts één vliegend prototype was geproduceerd.

Antwoord op maritieme dominantie van de VS

De T-4 ontstond in het begin van de jaren zestig als reactie op de maritieme dominantie van de Amerikaanse marine, waarvan de vliegdekschepen ver van de Sovjetkust nucleaire en conventionele wapens konden inzetten. Om dit tegen te gaan, zochten Sovjetstrategen naar een langeafstandsvliegtuig dat in staat was deze vloten met extreme snelheden te naderen om krachtige antischipraketten af te vuren.

Het Sukhoi-ontwerpbureau ontwikkelde de T-4 om op hoogtes boven de 20.000 meter te opereren en Mach 3 te bereiken. De T-4 is vaak omschreven al een bommenwerper. Maar eigenlijk is het ontworpen voor het verzamelen van inlichtingen en raketaanvallen bij hoge snelheid, met een maximaal startgewicht van ongeveer 135 ton.

Verstelbare neus

Om de intense hitte te weerstaan die ontstond door luchtwrijving bij een snelheid van driemaal de geluidssnelheid, vermeden ingenieurs aluminium en gaven ze de voorkeur aan titaniumlegeringen en roestvrij staal. Hoewel deze materialen hittebestendig waren, waren ze kostbaar en moeilijk te bewerken. Het vliegtuig was aangedreven door vier Kolesov RD-36-41-turbojets.

Een uniek ontwerpkenmerk was de verstelbare neus. Deze klapte omhoog tijdens vluchten op hoge snelheid om de aerodynamica te optimaliseren, waardoor het zicht naar voren van de piloten werd belemmerd en het gebruik van een periscoop noodzakelijk was. Deze neus was alleen neergelaten voor het opstijgen en landen. Dat concept is vergelijkbaar met dat van de latere Concorde.

Bewapening

Wat de bewapening betreft, was de T-4 bedoeld om twee Kh-45 Molniya-raketten mee te voeren om grote schepen vanaf honderden kilometers afstand aan te vallen. Het plan was om deze wapens af te vuren en zich terug te trekken voordat onderscheppingsvliegtuigen konden reageren.

Het vliegtuig zou bovendien een operationeel bereik van 6.000 kilometer hebben. Helaas is de Kh-45-raket nooit operationeel geworden, waardoor de T-4 nooit een bewapende missie heeft gevlogen.

Prototype 101 haalt benodigde snelheid niet

Het eerste prototype, vliegtuig 101, maakte op 22 augustus 1972 zijn eerste vlucht, bestuurd door Vladimir Iljoesjin en Nikolaj Alfjoorov. Ondanks de succesvolle start bereikte het vliegtuig nooit zijn beoogde snelheid.

Tijdens meer dan tien vluchten, verspreid over achttien maanden, is iets meer dan tien uur vliegtijd geregistreerd, met een topsnelheid van ongeveer Mach 1,3. In 1974 is het programma opgeschort en in 1975 officieel geannuleerd.

Annulering

Het mislukken van het project was te wijten aan verschillende problemen: de exorbitante kosten van titanium, de complexiteit van de massaproductie van de geavanceerde systemen en interne concurrentie. Het Tupolev-ontwerpbureau werkte namelijk aan de Tu-22M, een realistischer en kosteneffectiever alternatief. De Sovjetregering koos ervoor om in deze praktischer ontwerpen te investeren in plaats van in de T-4.

Hoewel de T-4 nooit in actieve dienst is gekomen, vormde het toestel een belangrijke mijlpaal in de Sovjet-techniek, waarbij het gebruik van hittebestendige metalen en aerodynamische besturingssystemen werd bevorderd. Hoewel er latere versies zoals de T-4M werden voorgesteld, zijn deze nooit verder gekomen dan de tekentafel. Het enige bewaard gebleven prototype is nu te zien in het Centraal Luchtmachtmuseum in Monino.

De erfenis van de Sukhoi T-4 leert ons dat extreme technische prestaties zinloos zijn als het vliegtuig niet tegen een betaalbare prijs kan worden geproduceerd of in een functioneel wapensysteem kan worden geïntegreerd. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!