Key takeaways
- België wil bij de volgende federale verkiezingen een einde maken aan het voordeel dat kandidaten genieten door hun plaats op de partijlijst.
- Individuele voorkeursstemmen zullen als enige bepalen welke kandidaten zetels winnen.
- Deze hervorming verschuift de macht van de partijleiders rechtstreeks naar de kiezers.
België zet stappen in de richting van een ingrijpende hervorming van zijn federale kiesstelsel door de lijststem te “neutraliseren”. Minister van Binnenlandse Zaken Bernard Quintin (MR) heeft een wetsvoorstel ingediend waarover de Kamer dit najaar zou kunnen stemmen, met als doel deze veranderingen in te voeren voor de Europese en federale verkiezingen van 2029.
Voordeel van plaats op de kieslijsten
In het huidige stelsel kunnen kiezers een algemene stem uitbrengen op een partijlijst. Die wordt vervolgens verdeeld over de afzonderlijke kandidaten. Dit systeem bevoordeelt onevenredig degenen die bovenaan de lijst staan, waardoor zij een zetel kunnen veiligstellen, zelfs als zij weinig persoonlijke voorkeursstemmen ontvangen.
De voorgestelde hervorming zou een einde maken aan deze praktijk. Hoewel kiezers nog steeds een algemene partijkiesstem zouden kunnen uitbrengen – die nog steeds zou meetellen bij het bepalen van het totale aantal zetels dat een partij wint – gaan deze stemmen niet langer naar specifieke kandidaten. Bijgevolg zouden kandidaten uitsluitend worden gekozen op basis van het aantal individuele voorkeursstemmen dat zij ontvangen, ongeacht hun plaats op de partijlijst.
Directe democratie
Voorstanders stellen dat deze verandering het verkiezingsproces democratischer en directer maakt. Het vermindert echter de macht van partijleiders om nieuwe kandidaten te promoten door hen op hoge plaatsen op de lijst te zetten.
Steven Coenegrachts, een parlementslid van Anders, prees de maatregel en verklaarde dat deze ervoor zorgt dat de stem van elke burger een tastbaarder effect heeft en het democratische systeem versterkt.
Vlaanderen
Hoewel er in Vlaanderen brede steun bestaat voor deze wijziging bij verschillende politieke groeperingen, zijn er nog geen formele maatregelen genomen. Dit leidt tot een potentieel conflict, aangezien de Vlaamse verkiezingen gelijktijdig met de federale verkiezingen plaatsvinden. Als er verschillende systemen worden gebruikt, zou het opstellen van kandidatenlijsten wel eens buitensporig complex kunnen worden.
Hoewel de cd&v naar verluidt een decreet klaar heeft liggen en de N-VA de federale discussies op de voet volgt, is voor elke wijziging op Vlaams niveau een tweederdemeerderheid in het Parlement vereist. Vlaams Belang heeft aangegeven het idee te steunen, hoewel de partij hierover nog niet officieel is geraadpleegd.
Lokale verkiezingen
Deze verschuiving volgt een vergelijkbare trend in het lokaal en provinciaal bestuur. De invloed van de lijststem was al afgeschaft voor de gemeentelijke en provinciale verkiezingen van 2024.
Volgens minister van Binnenlandse Zaken Hilde Crevits (cd&v) maakte een aanzienlijk deel van het electoraat – meer dan 18 procent bij gemeenteraadsverkiezingen en 46 procent bij provincieraadsverkiezingen – nog steeds gebruik van de lijststem. Dat had echter geen invloed op wie daadwerkelijk is verkozen. In die gevallen waren de zetels strikt toegewezen op basis van het aantal persoonlijke voorkeursstemmen. (fc)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
