Key takeaways

• Iran controleert de Straat van Hormuz en heft illegale doorvaartrechten op bepaalde schepen.
• De wereldwijde inkomsten uit olie en lng dalen dagelijks met meer dan 120 miljard dollar (105 miljard euro) als gevolg van de sluiting.
• Een diplomatiek compromis blijft de enige haalbare weg om deze economische uitputtingsslag op te lossen.

De wereldeconomie lijdt aanzienlijke verliezen nu de Straat van Hormuz elf weken na het uitbreken van het conflict met Iran nog steeds gesloten is voor scheepvaartverkeer. Hoewel de Verenigde Staten hebben geprobeerd de waterweg open te dwingen door middel van een zeeblokkade van Iraanse havens, blijft het Islamitische Revolutionaire Garde Corps (IRGC) de smalle doorgang controleren. Vóór het uitbreken van de vijandelijkheden passeerden er dagelijks 120 tot 140 schepen door de zeestraat, waaronder tankers die ongeveer 20 miljoen vaten olie vervoerden. Momenteel mogen slechts een klein aantal schepen die overeenkomsten met de IRGC hebben gesloten, doorvaren.

De opkomst van de Persian Gulf Strait Authority

Om die controle te formaliseren, heeft Iran onlangs de Persian Gulf Strait Authority (PGSA) opgericht om de operaties te beheren en updates te verstrekken. Sinds een tijdelijk staakt-het-vuren in april is Teheran overgegaan tot een gestructureerd systeem voor het heffen van doorvaarttarieven.

Uit rapporten blijkt dat sommige schepen al tot 2 miljoen dollar (1,75 miljoen euro) hebben betaald om doorgang te verkrijgen. Dat meldt Al Jazeera. Hoewel die betalingen door tegenstanders als illegaal worden beschouwd, maakt de enorme omvang van de economische schade als gevolg van de sluiting dergelijke tolgelden voor sommige exploitanten financieel haalbaar.

Enorme financiële gevolgen

De financiële gevolgen van de sluiting zijn enorm. Voordat het conflict in februari escaleerde, diende de zeestraat als de enige uitweg voor producenten in de Golf, en verwerkte bijna 27 procent van de wereldwijde maritieme oliehandel en een enorm volume aan vloeibaar aardgas (lng). Met ongeveer 2.000 schepen die momenteel vastzitten, wordt het dagelijkse verlies aan olie-inkomsten geschat op 114,8 miljard dollar (98 miljard euro), met een bijkomend verlies van 7,8 miljard dollar (6,7 miljard euro) in de lng-handel.

Mohammad Reza Farzanegan, een econoom aan de Universiteit van Marburg, suggereert dat het geografische voordeel van Iran het land een enorme onderhandelingspositie geeft, waardoor onderhandelde doorvaart logischer is dan een totale stilstand.

Economische uitputting

Voor individuele reders is de keuze tussen het betalen van een vergoeding van miljoenen dollars of het dragen van de dagelijkse kosten van stilstand, waaronder salarissen van bemanningsleden, rente op leningen en hoge verzekeringspremies voor oorlogsrisico’s. Econoom Nader Habibi merkt op dat het betalen van Iran wiskundig gezien weliswaar goedkoper is dan vastzitten, maar dat dit politiek gezien bijna onmogelijk is vanwege Amerikaanse sancties en diplomatieke druk.

Het conflict is verschoven van actieve gevechten naar een economische uitputtingsslag, en deskundigen zoals Aniseh Tabrizi van Chatham House stellen dat een puur financiële afweging de crisis niet zal oplossen; er is veeleer een breder diplomatiek compromis nodig.

Vanuit juridisch oogpunt verbiedt het internationaal recht over het algemeen het heffen van tol op natuurlijke zeestraten. Sommigen stellen echter dat vergoedingen kunnen worden gepresenteerd als betalingen voor veiligheid, milieubescherming of administratieve diensten. Terwijl sommigen dat vergelijken met het beheer van de zeestraten door Turkije, wijst Habibi erop dat de Straat van Hormuz meerdere territoriale wateren omvat, waaronder die van Oman en de VAE, waardoor eenzijdige Iraanse tolheffing ongekend is.

Op zoek naar een duurzame oplossing

Sommige analisten suggereren dat regionale samenwerking de enige duurzame oplossing is. Een gezamenlijke maritieme autoriteit met Iran, Qatar, Oman en de VAE zou een kader kunnen bieden voor gezamenlijke monitoring en bijdragen aan de veiligheid.

Een dergelijke regeling zou Iran een erkende rol in de regionale veiligheid geven en tegelijkertijd de economieën van de Golfstaten stabiliteit bieden. Uiteindelijk, als de internationale gemeenschap prioriteit geeft aan een voorspelbare energievoorziening, kan het accepteren van een betalingsmechanisme aan Iran de enige pragmatische optie worden.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!