Key takeaways

• Artificiële intelligentie-technologie beschikt momenteel niet over het genuanceerde inzicht en het inlevingsvermogen dat nodig is om menselijke rechters effectief te vervangen.
• AI kan het de complexe redeneringen en ethische overwegingen die nodig zijn voor deugdelijke rechterlijke beslissingen niet nabootsen.
• Het juridische kader van Kazachstan beklemtoont het gebruik van AI als hulpmiddel ter ondersteuning van menselijke besluitvorming in het rechtssysteem.

Het gebruik van artificiële intelligentie in gerechtelijke procedures roept complexe vragen op over ethiek, verantwoordelijkheid en de aard van rechtvaardigheid zelf.

AI als rechter

Stel je een rechtszaal voor waar AI-rechters en -advocaten het lot van individuen bepalen. Dit gedachte-experiment werd onderzocht tijdens de International MaxUp Legathon in Astana, Kazachstan. Studenten van over de hele wereld kwamen bijeen om de impact van AI op rechtssystemen, principes, ethische overwegingen en mensenrechten te bespreken.

Een belangrijke vraag is of AI menselijke rechters effectief kan vervangen. Rechterlijke beslissingen vereisen een genuanceerd begrip van feiten, morele redeneringen en empathie, kwaliteiten die de huidige AI ontbeert. AI werkt via patroonherkenning op basis van enorme datasets, maar kan de complexiteit van menselijke emoties niet bevatten of verzachtende omstandigheden in aanmerking nemen. Bovendien vormt het onvermogen van AI om haar besluitvormingsproces uit te leggen een aanzienlijke hindernis in juridische contexten waar transparantie en rechtvaardiging van het grootste belang zijn.

Sergey Pen, vicevoorzitter voor Wetenschap, Innovatie en Artificiële Intelligentie aan de Maqsut Narikbayev Universiteit, stelt dat artificiële intelligentie weliswaar een waardevol hulpmiddel kan zijn, maar dat het menselijk oordeel in juridische zaken niet kan vervangen. Hij herhaalt het belang van “juridische redenering”, wat het analyseren van precedenten, het toepassen van juridische principes en het overwegen van ethische implicaties inhoudt – taken die de mogelijkheden van huidige AI-systemen te boven gaan.

In Kazachstan wordt AI al gebruikt om gerechtelijke praktijken en wetgeving te analyseren. Daardoor kunnen rechters relevante precedenten identificeren en hun workflow kunnen stroomlijnen. Deze hulpmiddelen worden echter gezien als aanvulling op menselijke besluitvorming, niet als vervanging ervan.

Internationale perspectieven 

Ook andere landen onderzoeken de mogelijke rol van AI in juridische context. In China helpt AI bij basistaken zoals het opzoeken en analyseren van zaken. Het neemt echter geen definitieve beslissingen.

Daarnaast benadrukken Georgische studenten de noodzaak van verder onderzoek en regelgeving. Zij willen de kloof tussen technologische vooruitgang en juridische legitimiteit overbruggen. Ook waarschuwen zij ervoor om de ethische dimensies van AI-besluitvorming niet te negeren. Tot slot benadrukken zij het belang van menselijk toezicht. Canadese deelnemers uitten eveneens hun bedenkingen over het vervangen van rechters door AI, waarbij zij hun bezorgdheid uitten over verantwoordingsplicht en transparantie.

Kwestie van verantwoordelijkheid

De fundamentele kwestie ligt in het vaststellen van de verantwoordelijkheid wanneer AI een juridische fout maakt. In tegenstelling tot menselijke rechters, die onderworpen zijn aan rechterlijke toetsing en disciplinaire maatregelen, is het onduidelijk wie verantwoordelijk zou worden gehouden voor door AI gegenereerde fouten.

Dit roept complexe juridische vragen op. Het gaat om productaansprakelijkheid. Het gaat ook om de verantwoordelijkheid van ontwikkelaars. Daarnaast is er de noodzaak van duidelijke regelgeving voor het gebruik van AI in juridische contexten. De winnaars van de Legathon stelden voor dat ontwikkelaars en makers van systemen de primaire verantwoordelijkheid zouden moeten dragen voor eventuele schade die door hun AI-systemen wordt veroorzaakt.

Het feit dat Kazachstan 2026 heeft uitgeroepen tot het Jaar van de Digitalisering en Artificiële Intelligentie illustreert de toewijding van het land om het potentieel van AI te verkennen met behoud van menselijke waarden. De wet inzake “Artificiële Intelligentie”, aangenomen in november 2025, verankert het principe van antropocentrisme, waarbij wordt erkend dat AI een hulpmiddel is dat is ontworpen om mensen te ondersteunen in plaats van hen te vervangen.

(jw)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!