Key takeaways

• Polen is op zoek naar gevechtsvliegtuigen van de zesde generatie ter vervanging van zijn verouderde F-16-vloot.
• De waarnemersstatus in het GCAP-programma verleent toegang tot gegevens, maar biedt geen industriële voordelen.
• Warschau moet hechte partnerschappen aangaan om te voorkomen dat het fouten uit het verleden, zoals het kopen van kant-en-klare producten, herhaalt.

Polen evalueert momenteel langetermijnopties om zijn vloot van F-16-gevechtsvliegtuigen te vervangen, met een specifieke focus op het behalen van grotere voordelen voor de binnenlandse defensiesector.

Volgens de krant Rzeczpospolita heeft Warschau informele goedkeuring gekregen om als waarnemer toe te treden tot het Global Combat Air Programme (GCAP) – een gezamenlijk initiatief van Japan, Italië en het Verenigd Koninkrijk voor de ontwikkeling van vliegtuigen van de zesde generatie. Terwijl een formele aanvraag nog in behandeling is, overweegt ook Duitsland om zich bij het project aan te sluiten.

Huidige vloot

De Poolse luchtmacht breidt momenteel haar capaciteiten uit met 32 F-35A-straaljagers. Het ministerie van Defensie overweegt mogelijk nog eens 32 te bestellen. Daarnaast beschikt Polen over 47 verouderde F-16’s, hoewel er één verloren is gegaan bij een ongeval in augustus 2025.

Hoewel deze straaljagers op de planning staan voor modernisering, zullen ze waarschijnlijk over ongeveer een decennium het einde van hun operationele levensduur bereiken. Daarom richt Polen zich op technologie van de zesde generatie, waarbij de Amerikaanse F-47 en de GCAP-straaljager de belangrijkste westerse kandidaten zijn, na het mislukken van het Europese FCAS-programma in 2026. Polen maakt ook gebruik van Zuid-Koreaanse FA-50’s, waarvan 12 GF-versies zijn geleverd en nog 36 PL-versies worden verwacht.

Rol van waarnemer

Momenteel zou een waarnemersrol in het GCAP – vergelijkbaar met de status die in juli aan Canada is toegekend – Polen niet in staat stellen deel te nemen aan de productie of het ontwerp. In plaats daarvan biedt deze rol toegang tot specifieke operationele gegevens en programmadiscussies, wat Warschau zou kunnen helpen een beter geïnformeerde aankoopbeslissing te nemen of prioritaire leveringsslots veilig te stellen.

Volledig lidmaatschap, dat daadwerkelijke industriële voordelen zou bieden, vereist unanieme goedkeuring van de drie leidende landen en een aanzienlijke financiële toezegging.

Poolse defensie-industrie

Historisch gezien heeft Polen voornamelijk ‘kant-en-klare’ vliegtuigen aangeschaft, wat de groei van de eigen defensie-industrie heeft beperkt. Bij de aankoop van de F-35 ontbrak een traditionele ‘offset’-overeenkomst met technologieoverdracht of grote investeringen.

Hoewel Poolse bedrijven enkele onderdelen voor motoren en landingsgestellen produceren, worden de exacte waarde en omvang daarvan door RTX niet bekendgemaakt. Bovendien betekent het ontbreken van een contractuele overeenkomst voor binnenlands F-35-onderhoud dat grote reparaties mogelijk nog steeds aan Italië worden uitbesteed.

Lessen uit het F-16-tijdperk

Dit staat in contrast met de F-16-deal uit 2003, waarbij een offsetovereenkomst van meerdere miljarden dollars met Lockheed Martin Poolse bedrijven onderhoudsexpertise en integratie in Amerikaanse toeleveringsketens opleverde, hoewel een deel van de gerapporteerde waarde was opgeblazen door boekhoudkundige vermenigvuldigingsfactoren.

In het begin van de jaren 2000 miste Polen de kans om deel te nemen aan het JSF-programma (de voorloper van de F-35) omdat het prioriteit gaf aan de snelle vervanging van MiG-21’s en Su-22’s. Destijds lag de door Polen voorgestelde financiële bijdrage onder de minimumvereiste voor het laagste partnerniveau.

Terugkijkend op deze beslissingen uit het verleden stelt Rzeczpospolita dat de aankoop van de F-16 destijds weliswaar een noodzaak was, maar dat het niet toetreden tot het JSF-programma een gemiste kans was. De krant dringt er nu bij de Poolse regering op aan om verder te gaan dan louter de status van waarnemer bij het GCAP en te streven naar een uitgebreider partnerschap om de industriële toekomst van het land veilig te stellen. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!