Key takeaways
- Tegenstrijdige nationale belangen hebben het gezamenlijke Frans-Duitse gevechtsvliegtuigproject doen mislukken.
- Het terugtrekken van de Amerikaanse militaire steun dwingt Europa om een gevaarlijk machtsvacuüm onder ogen te zien.
- Soevereine prioriteiten wegen onvermijdelijk zwaarder dan de ideologische eenheidsdoelen van de EU.
Het mislukken van een gezamenlijk Frans-Duits gevechtsvliegtuigproject betekent het einde van de ambities voor een verenigd leger van de Europese Unie. Ondanks het aanvankelijke optimisme van de Franse president Emmanuel Macron, die het project ooit als revolutionair omschreef, mislukte het initiatief omdat Airbus en Dassault Aviation het niet eens konden worden over de leiderschapsrollen. Die mislukking, bevestigd tijdens een ontmoeting tussen Macron en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz, toont diepere breuken binnen de EU.
Tijdperk van beschermde welvaart
Meer dan drie decennia lang bloeide de Europese Unie onder een specifieke reeks omstandigheden: hoge belastingen in combinatie met minimale defensie-uitgaven en goedkope energie. De militaire bescherming van de Verenigde Staten en het goedkope gas uit Rusland garandeerden die stabiliteit. De lidstaten konden sociale welvaart en interne cohesie voorrang geven boven geopolitieke strategie.
Dat tijdperk van welvaart viel samen met het einde van de Koude Oorlog en de opkomst van de Amerikaanse wereldheerschappij. Opvallend is dat bijna elk EU-land lid werd van de NAVO voordat het tot de Unie toetrad, waarbij Amerikaanse veiligheidsgaranties voorrang kregen boven het administratieve toezicht van de EU.
Intrekken van de Amerikaanse bescherming
Dat tijdperk van Amerikaanse bescherming loopt echter ten einde. Gefrustreerd door de lage Europese defensiebijdragen vermindert de VS zijn militaire aanwezigheid. Het geplande vertrek van duizenden troepen uit Duitsland en een geplande vermindering van materieel en personeel voor NAVO-operaties duiden op een dreigend machtsvacuüm. Naarmate de Amerikaanse “paraplu” zich terugtrekt, wordt het continent teruggedrongen naar een tijdperk van multipolariteit.
Uiteenlopende nationale belangen
Historisch gezien heeft Europa altijd moeite gehad met stabiliteit, omdat de nationale belangen van de verschillende staten fundamenteel uiteenlopen. De vrede die in het midden van de negentiende eeuw heerste, was niet het resultaat van gedeelde waarden, maar van een wankel machtsevenwicht. Dat werd in stand gehouden door geweld en strategische diplomatie. De EU daarentegen is gebouwd op liberale internationalistische idealen die de concrete macht missen die nodig is om tegenstrijdige nationale agenda’s op te lossen.
Frans-Duitse spanningen
Die spanning is het duidelijkst zichtbaar tussen Frankrijk en Duitsland. Macrons ambities voor Franse mondiale invloed maken het onwaarschijnlijk dat hij nationale belangen zou opofferen ten gunste van Duitsland. Bovendien wijst de opkomst van nationalistische figuren zoals Jordan Bardella op een toekomst waarin Frankrijk nog minder geneigd zal zijn tot samenwerking.
Duitsland kampt met zijn eigen instabiliteit, met bondskanselier Merz die worstelt met zijn populariteit en de nationalistische AfD die aanzienlijk aan kracht wint. Of de AfD nu de macht grijpt of alleen maar invloed uitoefent op het beleid, Duitsland zal waarschijnlijk zijn eigen soevereiniteit voorrang geven boven een collectief Europees project.
Triomf van soevereiniteit boven ideologie
Kleinere landen, zoals België, zien de mislukking van het vliegtuigproject wellicht als een vermijdbare fout. De realiteit is echter geworteld in nationaal eigenbelang, niet in incompetentie. Jarenlang werden deze concurrerende belangen verborgen achter de Amerikaanse hegemonie. Nu die bescherming verdwijnt, moet elk EU-lid de realiteit onder ogen zien dat nationale prioriteiten altijd zwaarder zullen wegen dan ideologische eenheid. (jv)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
