Key takeaways
- Geconfronteerd met de toenemende militaire assertiviteit van China en de druk van de Verenigde Staten is Japan zijn defensiecapaciteit aanzienlijk aan het versterken.
- Japan heeft artikel 9 van zijn pacifistische grondwet geherinterpreteerd om collectieve verdediging toe te staan en zijn strijdkrachten in staat te stellen zijn bondgenoten te ondersteunen in het geval van een aanval.
- Om de vermeende dreiging van China het hoofd te bieden, heeft de Japanse regering een record defensiebudget goedgekeurd en overweegt zij om kernonderzeeërs aan te schaffen.
Onder invloed van de groeiende militaire assertiviteit van China is Japan zijn defensiecapaciteit aanzienlijk aan het versterken. Deze ontwikkeling valt samen met de toenemende druk van de Verenigde Staten, de belangrijkste bondgenoot van Japan, voor meer militaire steun in Azië. Ze wordt ook beïnvloed door de opkomst van een meer conservatieve leider in Japan.
Japans standpunt over pacifisme
Hoewel Japan vasthoudt aan zijn pacifisme, beweert het land dat deze militaire opbouw essentieel is voor zelfvoorziening en afschrikking tegen China. Critici, waaronder Peking, zeggen dat Japan zich verwijdert van zijn naoorlogse belofte van vrede, door te verwijzen naar de verklaring van premier Sanae Takaichi waarin een Japanse militaire interventie wordt voorgesteld als China Taiwan aanvalt.
De transformatie van Japan in een land dat veel geld uitgeeft aan defensie heeft tientallen jaren geduurd, waardoor de vraag rijst of deze uitbreiding in strijd is met de pacifistische grondwet. Artikel 9 van de grondwet van 1947, opgesteld door de Verenigde Staten, verbiedt het gebruik van geweld om internationale geschillen te beslechten en verbiedt Japan om land-, zee- en luchtstrijdkrachten te onderhouden.
Van gepercipieerde bedreiging naar bondgenoot
De Koreaanse Oorlog leidde tot een verandering in het Amerikaanse beleid ten opzichte van Japan, van bedreiging naar bondgenoot. Dit leidde tot de oprichting van de Japanse Self-Defence Forces in 1954, waarbij artikel 9 nu algemeen wordt geïnterpreteerd als het toestaan van een leger dat voldoende is om zichzelf te verdedigen. In de loop der tijd heeft Japan deze definitie verruimd, waardoor zijn troepen overzee kunnen worden ingezet voor vredesmissies, terwijl gevechtstaken grotendeels worden vermeden.
De regering van voormalig premier Shinzo Abe markeerde in 2014 een belangrijk keerpunt. Abe streefde naar een “normaal” leger voor Japan en herinterpreteerde artikel 9 om collectieve verdediging te legaliseren. Hierdoor kon Japan geweld gebruiken om de VS of andere bevriende landen te ondersteunen als ze werden aangevallen, zelfs als er geen sprake was van directe agressie tegen Japan zelf.
Spanningen met China wegnemen
Takaichi’s hypothetische scenario dat dit principe illustreerde, zette de relaties met China verder onder druk. De situatie verslechterde in december toen Chinese vliegtuigen hun radars op Japanse vliegtuigen richtten tijdens oefeningen in de buurt van Zuidwest-Japan, waardoor bezorgdheid ontstond over mogelijke raketaanvallen. Het verschijnen van twee Chinese vliegdekschepen bij het eiland Iwo Jima in het zuiden van Japan in juni versterkte deze zorgen.
Als reactie op deze escalerende spanningen keurde het kabinet van Takaichi een record defensiebudget van meer dan 9000 miljard yen (50 miljard euro) goed voor het komende jaar. Dit budget geeft prioriteit aan het versterken van Japans reactievermogen en kustverdediging met kruisraketten en onbemande wapensystemen.
Chinese kritiek
China heeft negatief gereageerd en beschuldigt Japan ervan dat het van zijn vreedzame pad afwijkt en zijn militaire opbouw in een gevaarlijke richting versnelt. De kritiek van Peking kan gedeeltelijk worden verklaard door het feit dat Takaichi al een bezoek heeft gebracht aan het Yasukuni-heiligdom, waar Japanse oorlogsslachtoffers worden geëerd, waaronder veroordeelde oorlogsmisdadigers. Slachtoffers van de Japanse agressie, met name in China en Korea, zien het bezoek aan deze schrijn als een gebrek aan berouw over de acties van Japan in oorlogstijd.
De verschuiving naar een meer offensieve rol begon in december 2022, toen de regering van voormalig premier Fumio Kishida een veiligheidsstrategie aannam waarin de nadruk werd gelegd op de behoefte aan langeafstandsaanvalscapaciteiten. Deze strategie betekende een breuk met de puur defensieve houding van Japan, dat China als zijn grootste strategische uitdaging beschouwde en pleitte voor een actievere rol binnen zijn alliantie met de Verenigde Staten.
Effectieve ongeldigheid van artikel 9?
Sommige experts zijn van mening dat deze verandering artikel 9 van de grondwet effectief ongeldig maakt. Japan heeft altijd voorrang gegeven aan economische ontwikkeling boven defensie en vertrouwt sterk op de militaire aanwezigheid van de VS (ongeveer 50.000 troepen) in de regio. Tot voor kort had Japan een zelf opgelegde limiet van 1 procent van het bbp voor defensie-uitgaven, maar onder het leiderschap van Abe is dit verhoogd tot ongeveer 1,1 procent. Takaichi heeft beloofd om in maart een doel van 2 procent te bereiken, twee jaar eerder dan gepland, en er wordt verwacht dat hij zal aandringen op verdere verhogingen nu Japan onder toenemende druk staat na de goedkeuring door de NAVO van een doel van 5 procent.
Het herziene veiligheids- en defensiebeleid van Takaichi is er ook op gericht om de Japanse defensie-industrie te stimuleren door de resterende beperkingen op wapenexport op te heffen. Japan heeft de exportcontroles de afgelopen jaren al versoepeld, samengewerkt met het VK en Italië aan een nieuwe generatie gevechtsvliegtuigen en een overeenkomst gesloten om fregatten aan Australië te verkopen. Daarnaast zal Japan de bouw en het onderhoud van Amerikaanse oorlogsschepen ondersteunen.
Nucleaire onderzeeër
Een groep experts in opdracht van de regering heeft zelfs voorgesteld om de mogelijkheid te bestuderen om nucleaire onderzeeërs voor Japan te ontwikkelen om de afschrikkingscapaciteiten op lange afstand te versterken. Dit controversiële idee zet de principes van niet-nucleariteit die al heel lang in Japan heersen op losse schroeven.
Terwijl Japan vertrouwt op de uitgebreide nucleaire afschrikking van de Verenigde Staten, hebben sommige functionarissen onlangs hun steun uitgesproken voor het bezit van eigen kernwapens door Japan, wat kritiek oproept van atoombom-overlevenden en vredesgroepen. Ondanks deze discussies heeft minister van Defensie Shinjiro Koizumi opnieuw bevestigd dat Japan vasthoudt aan zijn drie niet-nucleaire principes: geen kernwapens bezitten, niet produceren en geen kernwapens op zijn grondgebied toestaan. Hij erkende echter dat alle opties voor een mogelijke nieuwe onderzeeër worden overwogen.
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
(ns) (uv)