Key takeaways

• De Rijn heeft als gevolg van droogte en smeltende gletsjers een ongekend laag waterpeil bereikt voor de maand juli.
• De scheepvaartcapaciteit is op belangrijke knelpunten met 80 procent gedaald, waardoor de dieselkosten sterk zijn gestegen.
• Zoutwaterintrusie en de ophoping van verontreinigende stoffen vormen een bedreiging voor de regionale landbouw en ecologie.

De Rijn heeft in juli een ongekende daling van het waterpeil doorgemaakt, waarmee het vorige droogterecord uit 1976 is verbroken. Bij het meetpunt Lobith in Nederland is de afvoer gedaald tot 771 kubieke meter per seconde. Hoewel de rivier op andere momenten in het jaar lagere waterstanden heeft gekend, is het tijdstip van deze daling bijzonder zorgwekkend, aangezien deze plaatsvindt vlak voor het hoogtepunt van de zomerse verdampingsperiode en het traditionele laagwaterseizoen.

Oorzaken

Ongeveer 30 miljoen mensen zijn voor hun drinkwater afhankelijk van het Rijnstelsel. Hoewel dit niet voor iedereen een onmiddellijk tekort betekent, zou de systemische stress kunnen leiden tot hogere kosten voor consumenten en beperkingen op het recreatief gebruik van water.

Het Nederlandse onderzoekscentrum Deltares schrijft, via Focus Online, deze vroegtijdige verdroging toe aan een combinatie van drie factoren: een droog voorjaar met minimale neerslag, ongewoon warme temperaturen die vroegtijdige sneeuwsmelt en hogere verdamping veroorzaakten, en het krimpen van de Alpen-gletsjers als gevolg van de opwarming van de aarde.

Weinig neerslag

Gegevens van de Duitse weerdienst bevestigen deze trends en wijzen erop dat de neerslag in het voorjaar van 2026 slechts 68 procent van het langjarig gemiddelde bedroeg, waarbij ook de cijfers voor juni ruim onder de historische normen lagen. Deze samenloop van negatieve weerpatronen heeft een kritieke situatie veroorzaakt nog voordat het heetste deel van de zomer is aangebroken.

Crisis in de commerciële scheepvaart

De gevolgen voor de commerciële scheepvaart zijn ernstig, met name bij de bottleneck bij Kaub in Rijnland-Palts. Recente metingen tonen aan dat de waterstanden net boven het historische dieptepunt van 25 centimeter schommelen, dat in 2018 werd geregistreerd. Bijgevolg mogen schepen die boven Kaub varen slechts ongeveer 460 ton vervoeren. Dat is minder dan 20 procent van hun standaardlading.

Deze logistieke crisis heeft ervoor gezorgd dat de vrachtprijzen voor diesel van Rotterdam naar Karlsruhe in één week tijd met 56 procent zijn gestegen. Deskundigen voorspellen dat de waterstanden tot begin augustus onder de kritische scheepvaartdrempel van 77 centimeter zullen blijven.

Milieubedreigingen

Hoewel de Nederlandse autoriteiten een hoog waarschuwingsniveau voor waterschaarste hebben afgekondigd, houden zij vol dat de drinkwatervoorziening voor huishoudens momenteel veilig is. Het lage waterpeil veroorzaakt echter secundaire crises. Naarmate de afvoer van de rivier afneemt, dringt zout water uit de Noordzee via het grondwater en de kanalen verder landinwaarts door, wat een bedreiging vormt voor de industrie en de landbouw.

Bovendien kunnen verontreinigende stoffen door de lagere watervolumes niet effectief worden verdund, terwijl stijgende temperaturen het zuurstofgehalte verlagen en de algengroei bevorderen.

Structurele verandering

Ook menselijke activiteiten spelen een belangrijke rol. Onderzoek gepubliceerd in Water Resources Researchwijst uit dat wateronttrekking door de industrie en de landbouw, in combinatie met lozingspatronen, de stroming van de rivier meetbaar verandert.

Langetermijnprognoses suggereren dat de Rijn aan het veranderen is van een rivier die wordt gevoed door gletsjers en sneeuw naar een rivier die voornamelijk afhankelijk is van regenval. Om deze structurele verschuiving aan te pakken, is aanhoudende, wijdverspreide neerslag over het gehele stroomgebied nodig in plaats van geïsoleerde regenbuien. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!