Key takeaways

• De Sovjet-Foxtrot-onderzeeërs vormden de belangrijkste diesel-aangedreven ruggengraat van de wereldwijde maritieme aanwezigheid van de USSR.
• Vasily Arkhipov voorkwam een nucleaire ramp tijdens de Cubaanse rakettencrisis door het afvuren van een torpedo te verhinderen.
• Kernaandrijving en beter gecamoufleerde rompontwerpen maakten deze klasse uiteindelijk overbodig.

Tussen 1957 en 1983 produceerde de Sovjet-Unie 75 onderzeeërs van Project 641, beter bekend onder de NAVO-aanduiding ‘Foxtrot’. Deze schepen waren op vier continenten in dienst bij zes verschillende marines en vormden decennialang de ruggengraat van de Sovjet-aanwezigheid in het buitenland. Vandaag de dag is er geen enkele meer in actieve dienst. Slechts zeven zijn bewaard gebleven als vervallen museumstukken of schroot.

Dieselonderzeeër

De Foxtrot-klasse ontstond uit de mislukkingen van de Project 611 Zulu-onderzeeërs, die te kampen hadden met structurele gebreken en overmatige trillingen. Om dit te verhelpen ontwikkelde het ontwerpbureau TsKB-18 in Leningrad een dieselonderzeeër met een groot bereik die geschikt was voor verkenningsmissies, het leggen van mijnen en het blokkeren van NAVO-scheepvaartroutes.

Hoewel de Sovjets aanvankelijk 160 eenheden hadden gepland, was de productieserie ingekort door de opkomst van nucleaire aandrijving. Ongeveer 60 bleven bij de Sovjetmarine, terwijl de rest werd geëxporteerd en zo uitgroeide tot een van de commercieel meest succesvolle wapens die de USSR ooit heeft verkocht.

Indrukwekkend bereik

Technologisch gezien vertegenwoordigde de Foxtrot het hoogtepunt van het rompontwerp van vóór het ‘teardrop’-type. Met een lengte van 91 meter en een waterverplaatsing van bijna 2.000 ton werd de boot aangedreven door drie dieselmotoren en drie elektromotoren. Hoewel deze configuratie een indrukwekkend bereik van 20.000 zeemijl (37.000 kilometer) aan de oppervlakte mogelijk maakte, zorgde ze ook voor een duidelijk akoestisch signaal waardoor de boten gemakkelijk door westerse sonar konden worden opgespoord.

Bovendien was hun uithoudingsvermogen onder water beperkt, waardoor ze vaak moesten snorkelen. Die kwetsbaarheid stelde hen vaak bloot aan vijandelijke detectie.

Cubaanse rakettencrisis

De klasse is vooral bekend vanwege haar rol in de Cubaanse rakettencrisis van 1962. Vier Foxtrots, waaronder de B-59, waren ingezet in het Caribisch gebied, elk in het geheim uitgerust met een kerntorpedo van tien kiloton. In de tropische hitte, met falende ventilatie en leeglopende accu’s, hadden de bemanningen het enorm zwaar.

Op 27 oktober, toen Amerikaanse troepen signaalladingen afwierpen om de B-59 te dwingen naar de oppervlakte te komen, gaf kapitein Valentin Savitsky, in de veronderstelling dat de oorlog was begonnen, het bevel om het kernwapen te armeren. Een catastrofe is alleen voorkomen doordat Vasily Arkhipov, de stafchef van de brigade, weigerde toestemming te geven voor de lancering, met het argument dat de ladingen signalen waren en geen aanvallen.

Werkpaarden van de Koude Oorlog

Afgezien van deze bijna-ramp waren de Foxtrots de werkpaarden van de Koude Oorlog: ze achtervolgden Amerikaanse vloten in de Middellandse Zee en patrouilleerden langs de kusten van Noord-Amerika en Azië. Hun nalatenschap strekte zich uit via export, met name naar India.

De ingebruikname van de INS Kalvari in 1967 markeerde de geboorte van de Indiase onderzeedienst, een jubileum dat nog steeds jaarlijks wordt gevierd als Submarine Day. Andere afnemers waren onder meer Libië, Cuba en Polen, waarbij één vaartuig na de val van de Sovjet-Unie uiteindelijk naar Oekraïne overging.

Veroudering en evolutie

De Foxtrot raakte uiteindelijk in onbruik door de komst van de Kilo-klasse, die dankzij geluiddempende tegels en een druppelvormige romp vrijwel geruisloos was. Terwijl de Foxtrot de Sovjets leerde hoe ze zeegaande dieselonderzeeërs op de markt moesten brengen, perfectioneerde de Kilo de technologie.

Het einde van de klasse verliep zonder veel ophef. Rusland trok zijn vloot in 2000 uit dienst, en het laatste Oekraïense vaartuig werd in 2014 door Rusland in beslag genomen. Van de oorspronkelijke 75 zijn er nog maar een handvol over. Sommige, zoals de B-39, eindigden als schroot in Mexico nadat ze aan de Californische kust waren weggerot. Andere staan nog steeds als statische tentoonstellingsstukken in Kaliningrad, Vytegra en Visakhapatnam, waar ze dienen als verroeste monumenten voor een vaartuig dat ooit het lot van de wereld in zijn torpedobuizen vasthield. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!