Key takeaways

• Er zijn momenteel al zo’n 1.375 F-35-gevechtsvliegtuigen geleverd wereldwijd, maar het totale aantal bestelde toestellingen ligt op 3.700.
• De Verenigde Staten zullen ongeveer tweederde van de verwachte 3.700 F-35-vliegtuigen in gebruik nemen.
• De westerse luchtoorlogvoering is nu sterk afhankelijk van één enkel gedeeld vliegtuigsysteem.

De F-35 Lightning II is hard op weg om het belangrijkste gevechtsvliegtuig te worden voor de Verenigde Staten en een uitgebreid netwerk van bondgenoten. Met al meer dan 1.375 geleverde exemplaren staat de vloot op het punt aanzienlijk te groeien. De huidige prognoses van twintig kopende landen gaan uit van een totaal van meer dan 3.700 vliegtuigen.

Amerikaanse dominantie

De Verenigde Staten blijven de dominante gebruiker en zijn van plan om ongeveer 2.456 vliegtuigen aan te schaffen voor de luchtmacht, de marine en het marinekorps. Door gebruik te maken van alle drie de varianten – de conventionele A, de B voor verticale landingen en de C voor inzet vanaf vliegdekschepen – is Washington goed voor ongeveer tweederde van de totale geplande productie.

Tot nu toe zijn er tussen de 750 en 800 Amerikaanse vliegtuigen geleverd, wat betekent dat de productie nog enkele jaren moet doorgaan om deze doelstellingen te halen.

Belangrijke mondiale partners

Van de internationale partners bouwt Japan de grootste vloot op, met een doelstelling van 147 vliegtuigen. Hieronder vallen 42 F-35B’s, waarmee Japan voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog gevechtsvliegtuigen kan inzetten vanaf aangepaste vliegdekschepen van de Izumo-klasse.

Het Verenigd Koninkrijk is een andere belangrijke gebruiker, met een langetermijndoelstelling van 138 vliegtuigen ter ondersteuning van zijn vliegdekschepen van de Queen Elizabeth-klasse. Ook Italië heeft zijn ambities opgeschroefd naar 115 vliegtuigen en fungeert als een cruciaal knooppunt voor het programma via zijn assemblage- en onderhoudsfaciliteit in Cameri.

Grote vloten in Australië, Canada en Israël

Ook andere landen moderniseren hun luchtmacht met de stealthjager. Australië heeft al 72 F-35A’s ontvangen ter vervanging van zijn Hornets, met plannen om dit aantal uit te breiden tot 100.

Canada heeft zich na een langdurig politiek selectieproces vastgelegd op 88 vliegtuigen, al is er daar nog veel discussie over het effectieve aantal. Israël zet een gespecialiseerde versie in, de F-35I Adir, die is uitgerust met eigen elektronische systemen en al actief in gevechtssituaties is ingezet.

Andere partners in Europa

In Europa gaat de invoering in een stroomversnelling. Noorwegen heeft zijn vloot van 52 toestellen voltooid en Nederland is bijna klaar met zijn bestelling van 57 toestellen. Denemarken heeft zijn oorspronkelijke bestelling uitgebreid tot 43 toestellen, terwijl België zijn aankoop uitbreidt van 34 naar 45 toestellen ter vervanging van zijn verouderde F-16’s.

Ook Finland heeft zich bij het programma aangesloten met 64 toestellen, waarvan de leveringen in 2026 van start gaan.

Strategische rollen

Andere landen vullen aanvullende strategische rollen in. Duitsland schaft 35 F-35A’s aan, specifiek voor de nucleaire afschrikking van de NAVO, ter vervanging van de Tornado. Polen, Roemenië, Tsjechië, Griekenland en Zwitserland hebben eveneens bestellingen geplaatst om oudere Sovjet- of westerse modellen geleidelijk uit dienst te nemen.

In Azië kiest Singapore voor een combinatie van 12 F-35B’s en 8 F-35A’s om rekening te houden met zijn beperkte landoppervlak.

Afhankelijkheid van de Verenigde Staten

De wijdverbreide invoering van de F-35 duidt op een verschuiving naar standaardisatie binnen de westerse luchtmachten. Hoewel dit enorme voordelen oplevert op het gebied van gezamenlijke training, gedeelde logistiek en gestroomlijnd onderhoud, vergroot het ook de afhankelijkheid van één enkel platform en van de Verenigde Staten.

Met honderden vliegtuigen die nog moeten worden geproduceerd in het kader van diverse contracten, zal de F-35 de komende decennia bepalend zijn voor de luchtoorlogvoering in de westerse wereld. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!