Key takeaways

• Het Amerikaanse ministerie van Defensie heroverweegt zijn nucleaire strategie om de Russische agressie in Europa tegen te gaan.
• Rusland beschikt over een enorm tactisch arsenaal dat de huidige Amerikaanse regionale capaciteiten in de schaduw stelt.
• De huidige geopolitieke spanningen vergroten het risico op een nucleaire escalatie in Oekraïne en op NAVO-grondgebied.

Het Amerikaanse ministerie van Defensie herzien momenteel zijn nucleaire strategie door de toegenomen bezorgdheid dat Rusland kernwapens zou kunnen inzetten in Oekraïne of een aanval zou kunnen uitvoeren op NAVO-leden.

Deze bezorgdheid volgt op een periode van aanzienlijke ontwapening; In 1991 voerde president George H.W. Bush drastische bezuinigingen door op de tactische kernwapens, een stap die door de Sovjet-Unie vóór haar ineenstorting zou worden nagevolgd.

Russisch militaire machtsvertoon in Oost-Europa

Recente Russische militaire manoeuvres hebben deze angsten aangewakkerd. Moskou heeft Iskander-M-raketten, die nucleaire ladingen kunnen vervoeren, in Wit-Rusland gestationeerd als afschrikmiddel tegen de NAVO en Polen. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de Su-25-vliegtuigen van Wit-Rusland worden aangepast voor het vervoeren van nucleaire zwaartekrachtbommen.

De spanningen zijn bijzonder hoog met betrekking tot de enclave Kaliningrad – een voormalig Pruisisch knooppunt dat na de Tweede Wereldoorlog door de Sovjets werd geannexeerd. Polen en Litouwen hebben de Russische toegang tot deze regio betwist, met de bewering dat Moskou daar tot 100 kernkoppen opslaat. De strategische gevoeligheid van Kaliningrad en de nabijgelegen Suwalki-corridor maakt deze regio tot een belangrijk brandpunt.

Gebrek aan tactische kernwapens in de VS

Momenteel beschikt de VS over een beperkt aantal tactische nucleaire opties, voornamelijk de B-61 ‘dial-a-blast’-zwaartekrachtbommen. Elbridge Colby, de onderminister van Defensie voor Beleid, leidt een initiatief om het nucleaire beleid te moderniseren, zodat de president kan beschikken over veelzijdigere regionale reactiemogelijkheden.

De opties zijn echter schaars, aangezien de meeste tactische wapens zijn ontmanteld. Hoewel de VS nog enkele Trident-onderzeeërraketten met een laag vermogen in bezit heeft, zijn de meeste andere gespecialiseerde tactische middelen verdwenen.

Wantrouwen van Moskou

Rusland vermoedt echter dat de VS zijn Europese aanwezigheid versterkt via Mk-41-lanceerinrichtingen met dubbele bestemming in Roemenië en Polen. Hoewel Washington beweert dat deze Aegis Ashore-systemen en de nieuwe mobiele ‘Typhon’-systemen conventioneel zijn, blijft Moskou sceptisch.

Ondanks het feit dat de VS decennia geleden de met kernwapens uitgeruste Tomahawks uit dienst hebben genomen om te voldoen aan het inmiddels opgeheven INF-verdrag, gaat de Russische inlichtingendienst er waarschijnlijk van uit dat deze capaciteiten nog steeds bestaan.

Strategische versus tactische wapens

Het Pentagon maakt onderscheid tussen strategische en tactische kernwapens. Strategische wapens, zoals de Minuteman III-raketten, zijn ontworpen om de commandocentra en ICBM-silo’s van de vijand te vernietigen door middel van enorme overdruk, die de kracht van de bommen die in de Tweede Wereldoorlog werden gebruikt ver overstijgt.

Historisch gezien waren tactische wapens bedoeld voor gebruik op het slagveld op kleinere schaal, bijvoorbeeld om een grootschalige Sovjet-tankinvasie in Duitsland een halt toe te roepen. Het nut van deze wapens nam echter drastisch af toen de USSR middellangeafstandsraketten ontwikkelde, zoals de SS-20, die Europese steden konden verwoesten. Hoewel de SS-20 uit dienst is genomen, hebben moderne systemen zoals de Iskander die leemte opgevuld.

Wereldwijde wapenarsenalen

Historisch gezien beschikte de VS over een enorme voorraad, met een piek van meer dan 31.000 kernkoppen in 1967, waaronder nucleaire artillerie en dieptebommen. Tegenwoordig vertrouwt de VS in Europa op ongeveer 100 B-61-bommen.

Rusland daarentegen beschikt naar schatting over 1.500 tot 1.900 tactische kernkoppen, verdeeld over een breder scala aan platforms. Ondertussen verschuift China van een beperkte focus op ballistische raketten naar een meer divers arsenaal, wat een nieuwe uitdaging vormt in de regio Azië-Pacific.

Toegenomen geopolitieke risico’s

Het huidige geopolitieke klimaat wordt steeds onstabieler. Rusland is gefrustreerd door de patstelling in Oekraïne en de toename van Oekraïense drone-aanvallen op Russisch grondgebied. President Poetin heeft gewaarschuwd dat deze aanvallen een gevaarlijk precedent hebben geschapen. Ook de betrekkingen met het Verenigd Koninkrijk zijn sterk verslechterd, waarbij Rusland zijn ambassadeur heeft teruggeroepen.

Aangezien de VS hun steun aan Oekraïne handhaven zonder aan te dringen op de-escalatie, is het risico dat Rusland of de NAVO hun toevlucht zouden nemen tot tactische kernwapens een primaire zorg geworden voor het Pentagon. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!