Key takeaways
- Bijna de helft van alle federale besparingen komt uit de sociale zekerheid, terwijl gezinnen onder druk staan door hoge inflatie.
- De vergrijzing verhoogt de druk op pensioenen en gezondheidszorg, waardoor de betaalbaarheid van de sociale zekerheid structureel onder spanning komt te staan.
- De begrotingsaanpak van de regering-De Wever roept vragen op over de balans tussen sociale hervormingen, koopkracht en de economische groei die N-VA eerder zelf naar voren schoof als oplossing.
De federale regering-De Wever wil het begrotingstekort terugdringen, maar een aanzienlijk deel van de saneringsinspanning komt terecht bij de sociale zekerheid. Pensioenen, werkloosheidsuitkeringen, arbeidsongeschiktheid en sociale bescherming worden hervormd op een moment dat Belgische gezinnen nog steeds geconfronteerd worden met een hoger prijsniveau dan vóór de inflatiecrisis. Tegelijk rijst de vraag of de besparingen wel de beloofde budgettaire winst zullen opleveren.
Volgens een analyse van het expertencollectief Athéna, waarover L’Echo berichtte, blijkt dat bijna de helft van alle netto-besparingen tijdens deze legislatuur uit sociale maatregelen komt, goed voor ongeveer 32 miljard euro. Het gaat onder meer om het bevriezen van de welvaartsenveloppe, het beperken van werkloosheidsuitkeringen in de tijd, strengere maatregelen voor arbeidsongeschikten, een ingrijpende pensioenhervorming en bijkomende besparingen in de gezondheidszorg.
De regering verdedigt de ingrepen als noodzakelijk om de ontsporende overheidsfinanciën te stabiliseren. Maar de sanering raakt vooral mensen die afhankelijk zijn van sociale bescherming of die hun financiële toekomst moeten herdenken in een periode van economische onzekerheid.
Vergrijzing verhoogt structurele druk op sociale uitgaven
De hervormingen komen er op een moment dat de demografische druk verder toeneemt. België vergrijst snel: één op de vijf inwoners is intussen 65 jaar of ouder. De afhankelijkheidsgraad, het aantal 65-plussers per 100 personen van werkende leeftijd, steeg de afgelopen decennia van 27 naar bijna 36.
Daardoor moet een relatief kleinere groep actieven de financiering dragen van pensioenen, gezondheidszorg en andere sociale uitgaven voor een steeds grotere groep ouderen. De betaalbaarheid van het sociale model komt structureel onder druk te staan, los van de kortetermijnbegroting.
Inflatie vertraagt, maar prijsniveau blijft hoog
Hoewel de inflatie de voorbije maanden is gedaald, blijft de onderliggende prijsdruk aanzienlijk. De inflatie bedraagt momenteel 3,40 procent, terwijl de kerninflatie nog steeds boven 3 procent ligt. De Europese Centrale Bank verwacht dat de inflatie tot minstens 2027 boven de doelstelling van 2 procent blijft.
Voor gezinnen betekent dat dat dagelijkse uitgaven duur blijven, ook al stabiliseren de cijfers volgens Statbel. De financiële ruimte blijft beperkt, zeker voor wie afhankelijk is van uitkeringen of een vast pensioen.
Sociale zekerheid wordt grootste besparingspost
Het bevriezen van de welvaartsenveloppe is een van de meest ingrijpende maatregelen. Die enveloppe zorgt ervoor dat uitkeringen niet alleen via de index stijgen, maar ook mee evolueren met de algemene levensstandaard. Door die verhogingen af te remmen, dreigt de financiële ruimte van bepaalde groepen op termijn te verkleinen.
Werknemers worden beschermd door de automatische indexering van lonen. Voor mensen die afhankelijk zijn van uitkeringen is die bescherming beperkter.
Pensioenhervorming raakt werknemers met loopbaanonderbreking
De pensioenhervorming moet miljarden opleveren. De regering beperkt onder meer welke periodes nog volledig meetellen voor de pensioenopbouw. De cap-maatregel kan ertoe leiden dat werknemers die in het verleden periodes van werkloosheid, SWT of een landingsbaan hadden, minder pensioenrechten opbouwen. Voor werknemers die binnenkort met pensioen gaan en voor sommige gepensioneerden waarop de overgangsmaatregelen van toepassing zijn, kan dat betekenen dat het pensioen lager uitvalt dan onder de vroegere regels werd verwacht.
Vooral vrouwen, die vaker loopbaanonderbreking nemen, lopen een groter risico op een lager pensioen. Voor jongere werknemers betekent de hervorming vooral meer onzekerheid: pensioenvoorwaarden worden opnieuw strenger, terwijl de demografische druk blijft toenemen.
Strengere regels voor werkloosheid en ziekte
De beperking van werkloosheidsuitkeringen in de tijd moet volgens de regering meer mensen naar de arbeidsmarkt leiden. Tegenstanders vrezen dat kwetsbare werkzoekenden sneller zonder voldoende inkomen dreigen te vallen.
Ook de stijgende kosten van langdurige ziekte worden aangepakt. De regering wil meer mensen opnieuw aan het werk krijgen, maar critici wijzen erop dat niet iedereen die langdurig ziek is zomaar inzetbaar is.
Onzekerheid over budgettaire opbrengst van de besparingen
De vraag blijft of de besparingen uiteindelijk de beloofde begrotingswinst zullen opleveren. Nieuwe analyses stellen dat de regering te optimistische inkomstenramingen gebruikte en de economische gevolgen van besparingen onderschatte. Minder koopkracht bij gezinnen kan leiden tot lagere consumptie, minder economische activiteit en uiteindelijk minder belastinginkomsten.
Daardoor verschuift de aandacht van louter uitgavenbeheersing naar de bredere economische impact van de sanering.
Contrasterende koers met verkiezingsprogramma N-VA
In het verkiezingsprogramma van 2024 legde N-VA sterk de nadruk op het versterken van de economische draagkracht: hogere werkzaamheid, technologische innovatie, een efficiëntere overheid en een sociaal stelsel dat misbruik tegengaat. De partij profileerde zich als voorstander van lagere lasten op arbeid, een strenger migratiebeleid en een sociaal beleid dat sterker inzet op activering.
De huidige begrotingsaanpak legt echter een aanzienlijk deel van de saneringsinspanning bij de sociale zekerheid. De huidige begrotingsaanpak legt echter een aanzienlijk deel van de saneringsinspanning bij de sociale zekerheid. Daarmee verschuift de nadruk van structurele economische hervormingen naar ingrepen in pensioenen, werkloosheid en arbeidsongeschiktheid.
Wie draagt de kost van de sanering?
De komende jaren worden daardoor niet alleen een test voor de Belgische begroting, maar ook voor de financiële draagkracht van gezinnen en het vertrouwen in het sociale model. De komende jaren zal moeten blijken of deze strategie niet alleen het begrotingstekort verkleint, maar ook economisch standhoudt. Voor gezinnen blijft intussen vooral één vraag overeind: wie draagt uiteindelijk de kost van de sanering?
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
