Key takeaways

• Onderzoek van Global Echo Litigation Center toont aan dat de export van zogenaamd “Israëlisch” voedsel naar Europa uit de Westelijke Jordaanoever komt.
• Dat gaat voornamelijk over dadels, tahini en sinaasappels.
• Human Rights en andere ngo’s geven hier kritiek op.

Uit onderzoek van Global Echo Litigation Center blijkt dat voedsel dat afkomstig is uit de Westelijke Jordaanoever als “Israëlisch” wordt geëxporteerd naar Europa. Human Rights Watch en andere NGO’s geven hier kritiek op. Dat meldt POLITICO.

“Israëlisch” voedsel dat Palestijns is

Bijna één op de vijf voedselzendingen met een Israëlisch label die de Europese Unie binnenkomen, is in werkelijkheid afkomstig uit nederzettingen in de bezette Westelijke Jordaanoever of van de Golanhoogte. Dit blijkt uit een nieuw onderzoek dat woensdag is gepubliceerd. Dit gaat vooral over dadels, tahini en sinaasappels uit de Westelijke Jordaanoever. Die komen de EU binnen met een “Made in Israel”-label.

Twee decennia lang was de positie van de EU dat zij vrij kon handelen met Israël. Zij handelde niet met de gemeenschappen die Israël heeft gebouwd op grond die is veroverd van Egypte, Jordanië en Syrië in de oorlog van 1967. Wat betreft nederzettingen in de Palestijnse gebieden, zijn deze door voorstanders van een tweestatenoplossing veroordeeld als ondermijning van een eventuele Palestijnse staat.

Status Westelijke Jordaanoever

Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever en in Oost-Jeruzalem worden algemeen beschouwd als illegaal volgens het internationale recht. Het Internationaal Gerechtshof versterkte die positie in een adviesuitspraak uit 2024. Daarin werd gesteld dat landen handelsbanden moeten voorkomen die de aanwezigheid van Israël in de bezette gebieden in stand houden. Israël verwerpt de bevindingen van de rechtbank en beschouwt de gebieden als betwist. Afgezien van de Verenigde Staten erkent de internationale gemeenschap de controle van Israël over de Golanhoogten. Dit is een bergachtig gebied in het noorden van Israël, tussen Libanon en Syrië.

De bevindingen van de NGO komen precies op het moment dat de EU sancties heeft goedgekeurd tegen enkele Israëlische kolonisten vanwege aanvallen op Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever. Sommige regeringen zeggen dat dat niet genoeg is. Zij hebben ook gepleit voor bredere beperkingen op handel en relaties met Israël. “Door handel te drijven met de illegale nederzettingen van Israël, financiert de EU de misstanden die zij bijna dagelijks veroordeelt, waaronder etnische zuivering en apartheid,” zei Claudio Francavilla, adjunct-directeur voor EU-pleitbezorging bij Human Rights Watch, die het rapport publiceert. “Er is geen legale manier om handel te drijven met illegale nederzettingen,” voegde hij eraan toe.

Reactie Human Rights Watch

In 2025 riepen meer dan 160 ngo’s en vakbonden, waaronder Human Rights Watch, de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen op om “alle handel en zaken tussen de EU en de illegale nederzettingen van Israël te verbieden” om te voldoen aan de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof. De Europese Commissie heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar die dinsdagavond zijn verzonden.

De Israëlische regering heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar die via meerdere kanalen zijn verzonden. Daarbij ging het onder meer om het ministerie van Landbouw. Ook ging het om het ministerie van Buitenlandse Zaken en de ambassade bij de EU.

Drie manieren om binnen te komen

Global Echo Litigation Center heeft meer dan 30.000 exportdocumenten beoordeeld. Die werden vergeleken met Israëlische overheidsgegevens over landbouwpercelen, veldonderzoeken en interviews met hoge functionarissen bij Israëlische exporteurs en verpakkingshuizen.

Meer dan 5.900 zendingen van dadels, citrusvruchten, tahini en andere verse producten werden tussen 2017 en 2026 naar de EU, het VK, Noorwegen en Zwitserland gestuurd, zo blijkt uit de studie. Het onderzoek volgde 17,2 procent van hen naar nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever. Ook naar gebieden die door Israël zijn geannexeerd in de Golanhoogte. Volgens het rapport stijgt het aandeel onder zendingen die alleen naar de EU zijn bestemd tot 19,2 procent. Omdat exporteurs vaak verbergen waar hun goederen worden verbouwd, zegt de groep dat het werkelijke cijfer waarschijnlijk hoger is. Van iets meer dan 2.000 douanefacturen die Israëlische oorsprong declareerden om lagere tarieven te claimen, dekte bijna 17 procent goederen uit bezette gebieden ter waarde van 13,1 miljoen euro. Dit meldt het rapport.

Het rapport beschrijft drie terugkerende methoden. Sommige exporteurs vermelden de echte productielocatie in een bezet gebied en noemen Israël als land van herkomst, staat er. Anderen gebruiken een nepadres binnen Israël. Verpakkingshuizen mengen ook producten uit bezette gebieden met in Israël geteeld voedsel en verzenden alles als Israëlisch.

Consumenten op de Europese markten worden hierdoor misleid, stelt het rapport. Het wijst op tahini die in nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever wordt gemaakt door het Israëlische merk Achva. Dat merk komt in potten met het label “Product van Israël” in de schappen terecht. Dat is ondanks een uitspraak uit 2019 dat voedsel uit nederzettingen als zodanig moet worden gelabeld. Achva heeft niet gereageerd op verzoeken om commentaar.

Systeem gebaseerd op vertrouwen

Onder de handelsovereenkomst van de EU met Israël, en een parallelle Britse regeling, komen de meeste Israëlische landbouwproducten belastingvrij binnen. Die behandeling geldt echter niet voor het land dat Israël in 1967 heeft geannexeerd. Onder een technische regeling die sinds 2005 van kracht is, moeten Israëlische exporteurs naar de EU de postcode van de productielocatie vermelden. Zo kan de douane controleren of de goederen afkomstig zijn uit illegale nederzettingen in de bezette Palestijnse gebieden. Ook geldt dit voor de Golanhoogten. Global Echo stelt dat het systeem faalt, omdat het afhankelijk is van de eigen verklaringen van de exporteurs.

De Europese Commissie stelde voor om de handelsbepalingen van haar overeenkomst met Israël in september 2025 op te schorten. Dit kwam nadat een beoordeling had vastgesteld dat Israël in strijd was met de mensenrechtenclausule. De EU-regeringen hebben echter niet ingestemd met het aannemen van de opschorting. Spanje ging verder op eigen houtje. Het land voerde een nationaal verbod op importen uit nederzettingen in Palestijnse gebieden in, dat eind 2025 van kracht werd.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!