Key takeaways

• De Nederlandse premier Rob Jetten leidt een minderheidsregering die worstelt om parlementaire steun te krijgen in een versnipperd politiek landschap.
• Het door Jetten voorgestelde beleid van hogere defensie-uitgaven en bezuinigingen op sociale zekerheid zou vooral lage-inkomensgroepen hard treffen.
• De instabiliteit in de Nederlandse politiek onderstreept een bredere trend in Europa van verzwakkende regeringen, complexe coalities en desillusie onder kiezers.

Nederland, dat doorgaans bekendstaat om zijn stabiele politieke landschap en pragmatische aanpak, kampt nu met ongekende onzekerheid. Rob Jetten, de nieuwbenoemde premier van 38 jaar, leidt een minderheidsregering die voor grote uitdagingen staat om parlementaire steun te verwerven. Zo analyseert EUToday.

Gefragmenteerd politiek landschap

De coalitie van Jetten, bestaande uit zijn progressieve partij D66, de conservatieve christendemocraten CDA en de centrumrechtse VVD, heeft geen meerderheid in zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer. Hierdoor is Jetten aangewezen op oppositiepartijen die hem misschien graag zouden zien falen.

De versnippering van het Nederlandse politieke landschap weerspiegelt een bredere trend in heel Europa. Centristische partijen verliezen terrein doordat kiezers hun loyaliteit verleggen naar alternatieve partijen, waardoor stabiele meerderheden steeds moeilijker te realiseren zijn.

Controversiële beleidsvoorstellen

De regering van Jetten stelt een aanzienlijke verhoging van de defensie-uitgaven voor, om in 2035 de NAVO-doelstelling van 3,5 procent van het bbp te halen, gefinancierd door een extra inkomstenbelasting, de zogenaamde “vrijheidsbelasting”. Dit beleid gaat gepaard met bezuinigingen op de werkloosheidsuitkeringen, hogere persoonlijke bijdragen voor de gezondheidszorg en een snellere verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd.

Deze maatregelen hebben kritiek gekregen van oppositiepartijen, die stellen dat ze onevenredig grote gevolgen hebben voor mensen met een lager inkomen. Geert Wilders, een prominente nationalistische figuur, heeft beloofd zich tegen alle regeringsinitiatieven te verzetten.

Immigratie: een omstreden kwestie

Het standpunt van Jetten over immigratie, een andere omstreden kwestie, weerspiegelt de uitdaging waarmee centrumleiders in heel Europa worden geconfronteerd. Hij heeft een strenger asielbeleid beloofd als reactie op de bezorgdheid van het publiek, wat een weerspiegeling is van een trend waarbij mainstreampartijen onder druk van kiezers een hardere houding aannemen ten aanzien van migratie.

Deze situatie wijst op de paradox van de moderne Europese politiek: centristen worden gedwongen om beleid te voeren dat populistische sentimenten tegemoetkomt, terwijl ze het risico lopen hun eigen progressieve achterban van zich te vervreemden.

Gevolgen buiten Nederlandse grenzen

De instabiliteit in de Nederlandse politiek heeft gevolgen buiten de landsgrenzen. Als vijfde economie van de eurozone roept de worsteling van Nederland om een stabiele meerderheidsregering te vormen vragen op over het vermogen van grotere en meer gepolariseerde staten om soortgelijke uitdagingen het hoofd te bieden.

In heel Europa worden regeringen zwakker, coalities breder en het beleid minder duidelijk. Kiezers raken steeds meer gedesillusioneerd, omdat ze merken dat verkiezingen weliswaar veranderingen in het leiderschap teweegbrengen, maar geen fundamentele verbeteringen. Leiders beloven ingrijpende veranderingen, maar komen vaak met technocratische aanpassingen en belastingverhogingen die als noodzakelijke maatregelen worden gepresenteerd.

Vertrouwen opbouwen in fragiele coalitie

Jetten staat voor de enorme taak om vertrouwen op te bouwen in een coalitie waar niemand expliciet voor heeft gestemd. Hij moet het publiek overtuigen om de offers te accepteren die nodig zijn voor collectieve veiligheid, terwijl hij moet vertrouwen op tegenstanders die er politiek belang bij hebben om obstructie te plegen.

Het Nederlandse geval onderstreept een bredere waarheid over Europa in 2026: verkiezingen en regeringsvorming gaan door, maar het gezag zelf is kwetsbaar geworden. Wanneer het gezag verzwakt, neemt het geduld van de kiezers vaak af. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!