Key takeaways

• De aanhoudende oorlog met Iran verstoort de wereldwijde oliehandel ernstig door de Straat van Hormuz, een cruciale waterweg voor energietransport, grotendeels te blokkeren.
• De bestaande alternatieve infrastructuur voldoet niet aan de wereldwijde vraag door beperkte capaciteit en logistieke knelpunten.
• Het aanleggen van nieuwe pijpleidingen om de Straat van Hormuz volledig te vervangen is een kostbaar en tijdrovend project met inherente kwetsbaarheden.

De Straat van Hormuz blijft twee maanden na het uitbreken van de oorlog in Iran grotendeels geblokkeerd, wat ernstige gevolgen heeft voor de wereldwijde oliehandel. Ondanks staakt-het-vuren en pogingen tot heropening blijft het tankerverkeer aanzienlijk lager dan vóór de oorlog vanwege de aanhoudende onzekerheid. Deze vitale waterweg verwerkt doorgaans dagelijks 20 miljoen vaten ruwe olie en olieproducten, samen met een vijfde van de wereldwijde export van vloeibaar aardgas (lng). Het dient ook als doorvoerroute voor een derde van de wereldwijde helium- en ureumvoorraden.

Bestaande omleidingen schieten tekort

Plannen van tientallen jaren oud om de afhankelijkheid van Hormuz te verminderen, worden nu aan hun zwaarste test tot nu toe onderworpen. De bestaande omleidingsinfrastructuur levert 3,5 tot 5,5 miljoen vaten per dag, maar dit is bij lange na niet voldoende om aan de wereldwijde vraag te voldoen.

De Oost-West-pijpleiding (Petroline), die door Saoedi-Arabië loopt en tijdens de oorspronkelijke Tanker War in de jaren 80 is aangelegd, heeft een aanzienlijk gewicht als potentieel alternatief. De capaciteit ervan is in 2019 uitgebreid tot 7 miljoen vaten per dag. De laadterminals in Yanbu aan de kust van de Rode Zee zijn echter niet ontworpen voor zulke grote volumes en analisten schatten de doorvoer lager in dan het theoretische maximum.

Sumed-pijpleiding vormt knelpunt voor Europese bevoorrading

Olie bestemd voor Europa kampt nog steeds met knelpunten na het doorkruisen van Egypte via de Sumed-pijpleiding, die een beperkte capaciteit heeft van 2,5 miljoen vaten per dag. Hoewel de doorvoer via deze pijpleiding sinds het uitbreken van de oorlog met 150 procent is gestegen, blijft de beperkte capaciteit een remmende factor voor de Europese bevoorrading.

Iran heeft Petroline als doelwit gekozen, wat het geo-economische belang ervan onderstreept. Een droneaanval in april legde tijdelijk 700.000 vaten per dag stil, hoewel Saudi Aramco de volledige capaciteit snel herstelde.

Irak worstelt om verloren export te herstellen

De Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (Adcop) biedt een andere omleidingsroute door de VAE en verbindt Habshan met Fujairah aan de Golf van Oman. Met een capaciteit van minder dan 2 miljoen vaten per dag biedt Adcop directe toegang tot de Indische Oceaan, maar is ook het doelwit geweest van Iraanse droneaanvallen.

Andere grote olieproducenten in de Golf staan voor nog grotere uitdagingen. De export van Irak van 3,4 miljoen vaten per dag vóór de oorlog was sterk afhankelijk van de Straat van Hormuz. Een noordelijke pijpleiding die Kirkuk met Ceyhan in Turkije verbindt, werd in september 2025 heropend, maar de huidige doorstroom van 250.000 vaten per dag is aanzienlijk lager dan de export van Irak vóór de oorlog.

Lng-export van Qatar blijft kwetsbaar

Koeweit heeft geen alternatieve pijpleidingen en riep in maart overmacht uit, waardoor de leveringsverplichtingen uit contracten werden opgeschort vanwege de sluiting van de Straat van Hormuz. Hoewel deze maatregel in april werd verlengd, erkent de Kuwait Petroleum Corporation dat het niet aan de contractuele verplichtingen kan voldoen, zelfs als de straat weer zou worden geopend. Het herstellen van de productiecapaciteit en het opvoeren van de productie zal maanden in beslag nemen.

De kwetsbaarheid van Qatar ligt in zijn aanzienlijke lng-export. Hoewel de export van ruwe olie kleiner is dan die van zijn buurlanden, beschikt Qatar in Ras Laffan over de grootste lng-capaciteit ter wereld en levert het 19 procent van de wereldwijde lng-handel. Voor het vervoer van dit gas is men afhankelijk van de Straat van Hormuz.

Aanleg van pijpleidingen

Iran heeft zelf een omleidingspijpleiding voor Hormuz die zich uitstrekt van Goreh naar Jask aan de Golf van Oman, maar sancties en onvolledige infrastructuur hebben de doorvoer aanzienlijk beperkt. De Amerikaanse Energy Information Administration schatte de doorvoer in de zomer van 2024 op minder dan 70.000 vaten per dag.

Oproepen om meer pijpleidingen aan te leggen zijn begrijpelijk, maar onpraktisch gezien de enorme kosten en de tijd die daarvoor nodig is. Het evenaren van de capaciteit van Hormuz via pijpleidingen zou honderden miljarden dollars en tien jaar aan bouwwerkzaamheden vergen. Bovendien zouden nieuwe pijpleidingen en terminals net zo kwetsbaar zijn voor aanvallen als de bestaande. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!