Key takeaways

• Diplomatieke spanningen met de VS brengen de aankoop van 88 F-35-gevechtsvliegtuigen door Canada in gevaar.
• Ambtenaren wegen Zweedse alternatieven af om de nationale soevereiniteit te waarborgen.
• Het afzien van de F-35-bestelling brengt het risico met zich mee van enorme financiële boetes en operationele chaos.

Of Canada de aankoop van 88 Amerikaanse F-35-gevechtsvliegtuigen uiteindelijk zal afronden, blijft een open vraag. Dat is te wijten aan de wisselvallige diplomatieke betrekkingen tussen Ottawa en Washington.

Recente geopolitieke wrijvingen voeden de onzekerheid. President Donald Trump stelde bijvoorbeeld aanzienlijke invoerheffingen op Canadese importen tijdelijk uit, na beweringen over een nakende overeenkomst. Premier Mark Carney heeft erkend dat er weliswaar vooruitgang is geboekt, maar dat cruciale onderhandelingen nog steeds gaande zijn.

Aankoop onder druk

Het aankoopproces is verstrikt geraakt in deze diplomatieke spanningen. Hoewel voormalig premier Justin Trudeau eerder had toegezegd de verouderde CF-18 Hornets te vervangen door de F-35, werd afgelopen maart een herziening in gang gezet.

Deze evaluatie, die de oorspronkelijke deadline ruimschoots heeft overschreden, heeft de deur opengehouden voor alternatieve vliegtuigen. Minister van Defensie David McGuinty bevestigde tegenover een Senaatscommissie dat ook niet Amerikaanse opties worden overwogen, waaronder de Zweedse Saab Gripen. Canada zou zelfs een gemengde vloot met verschillende typen gevechtsvliegtuigen kunnen overwegen.

Debat over soevereiniteit

De meningen over de Gripen lopen sterk uiteen. Sommige critici stellen dat het Zweedse gevechtsvliegtuig minder effectief en duurder is, en wijzen erop dat een hybride vloot een strategische mislukking zou zijn.

Omgekeerd suggereren sommige voorstanders dat de keuze voor een niet-Amerikaans vliegtuig een kwestie van nationale soevereiniteit is, met het argument dat dit de onafhankelijkheid van Canada ten opzichte van Amerikaanse invloed zou aantonen.

Financiële risico’s

Ondanks het voortdurende debat heeft Canada zich al vastgelegd op de eerste 16 F-35’s en investeert het in onderdelen voor nog eens 14 toestellen. Deskundigen waarschuwen dat het afzien van de resterende 58 straaljagers kan leiden tot hoge boetes wegens contractbreuk. Die zouden zelfs hoger kunnen uitvallen dan de kosten van de vliegtuigen zelf.

Bovendien wordt het handhaven van de oorspronkelijke order door sommigen gezien als een manier om de bilaterale banden met de Verenigde Staten te herstellen.

Tijdschema’s

Vanuit strategisch-militair oogpunt zou het nu wijzigen van de plannen onnodige complexiteit met zich mee kunnen brengen. Uit interne evaluaties blijkt dat de invoering van een ander type straaljager het onderhoud, de opleiding en de interoperabiliteit zou bemoeilijken, terwijl dit mogelijk de betrekkingen met Washington zou schaden.

De CF-18’s worden volgens de planning in 2032 buiten dienst gesteld. Volgens de huidige planning start de eerste F-35-opleiding tussen 2026 en 2027 in Arizona. De volledige vloot moet in 2033 operationeel zijn.

Diversificatie van defensiepartnerschappen

Interessant genoeg heeft Canada op andere gebieden de bereidheid getoond om verder te kijken dan Amerikaanse leveranciers. Ottawa heeft onlangs voor zijn behoeften aan vroegtijdige waarschuwingsvliegtuigen gekozen voor de GlobalEye van Saab in plaats van een alternatief van Boeing.

Daarnaast is Canada als waarnemer toegetreden tot het Global Combat Air Programme. Daarbij werkt het samen met Italië, Japan en het Verenigd Koninkrijk aan technologie voor gevechtsvliegtuigen van de zesde generatie voor het komende decennium. (lv)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!