Key takeaways
- De steun voor extreemrechts in Europa is gestegen tot meer dan 23 procent van de kiezers.
- Nativisme en autoritarisme zijn de drijvende krachten achter deze historische politieke verschuiving.
- Deze bewegingen vormen een bedreiging voor de liberaal-democratische normen en de rechtsstaat.
Recente gegevens van het PopuList-project, een samenwerkingsverband van meer dan 150 politicologen uit 31 landen, wijzen op een aanzienlijke stijging van de steun voor extreemrechtse politieke bewegingen in heel Europa. Het onderzoek werd geleid door Matthijs Rooduijn, een politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. Hij leidde de PopuList-enquête van Europese extreemlinkse, extreemrechtse en populistische partijen.
Uit de huidige bevindingen blijkt dat meer dan 23 procent van de Europese kiezers onlangs zijn steun heeft uitgesproken voor extreemrechtse kandidaten. Dit is een scherpe stijging ten opzichte van ongeveer 10 procent tien jaar geleden en slechts 5 procent halverwege de jaren negentig. Tegelijkertijd hebben anti-establishment- en populistische partijen een recordhoogte bereikt. Ze vertegenwoordigen nu bijna 30 procent van het electoraat.
Historische groei in grote landen
De sterkste groei vond plaats tussen 2023 en 2025, waarbij verschillende grote mogendheden historische verschuivingen doormaakten. In Frankrijk werd het Rassemblement National de grootste fractie in het parlement. Ondertussen verdubbelde de Duitse AfD haar aanhang en werd daarmee de op een na grootste politieke kracht.
Ook zag de Portugese partij Chega haar stemmenaandeel bijna verdrievoudigen. Het Britse Reform UK kende een spectaculaire stijging in populariteit. Sommige partijen in Hongarije en Nederland hebben recentelijk een terugval gekend. De algemene trend blijft echter op het hele continent stijgend.
Nativisme en autoritarisme
Deze bewegingen worden gekenmerkt door twee hoofdpijlers: nativisme en autoritarisme. Nativisme stelt de belangen van de autochtone bevolking boven die van immigranten en beschouwt niet-autochtonen als een bedreiging voor de nationale identiteit. Autoritarisme legt de nadruk op een rigide sociale orde en strenge straffen voor degenen die zich tegen het gezag verzetten.
Sommige partijen proberen hun imago te „ontgiften“ om gematigder over te komen, zoals de inspanningen van het Rassemblement National om zich te normaliseren. Rechtbanken blijven echter en onderzoekers hanteren deze labels op basis van hun fundamentele ideologieën.
Aanjagers van de politieke verschuiving
Verschillende factoren dragen bij aan deze politieke verschuiving. Deskundigen wijzen erop dat, hoewel de publieke opinie over immigratie de afgelopen twintig jaar relatief stabiel is gebleven, deze kwesties nu zwaarder wegen bij stemkeuzes.
Bovendien hebben extreemrechtse partijen hun communicatie geprofessionaliseerd, waarbij ze gebruikmaken van emotioneel geladen ‘held-tegen-schurk’-verhalen die gewone burgers tegenover ‘woke elites’ of immigranten plaatsen. De groei wordt verder aangewakkerd door een proces van normalisatie, waarbij het overnemen van extreemrechtse retoriek door mainstreampartijen dergelijke standpunten maatschappelijk aanvaardbaarder maakt.
Risico’s voor democratische normen
De praktische gevolgen van deze trend zijn duidelijk zichtbaar in de vorming van regeringscoalities in landen als Italië, Finland, Tsjechië en Kroatië, evenals in ondersteunende rollen in Zweden. Er bestaat toenemende bezorgdheid dat deze verschuiving de liberaal-democratische normen in gevaar zou kunnen brengen.
Analisten waarschuwen dat naarmate deze partijen aan macht winnen, het risico bestaat dat de rechterlijke macht wordt ondermijnd, de rechten van minderheden worden ingeperkt en de rechtsstaat wordt verzwakt, waarbij zij verwijzen naar soortgelijke patronen die eerder in de Verenigde Staten en Hongarije zijn waargenomen.
(mv)(fc)
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
