Key takeaways

• Russische GUGI-onderzeeërs brengen in het geheim onderzeese kabels in kaart ter voorbereiding op mogelijke sabotage.
• De NAVO beschouwt deze aanvallen in het kader van hybride oorlogsvoering als mogelijke aanleiding voor collectieve verdediging op grond van artikel 5.
• Aanhoudende verstoringen in de Oostzee duiden op een poging om de westerse infrastructuur te ondermijnen.

Een recent rapport van de Congressional Research Service belicht het gebruik van gespecialiseerde Russische onderzeeërs om vitale onderzeese infrastructuur in de buurt van het Verenigd Koninkrijk in kaart te brengen. Deze activiteit wordt door westerse functionarissen gezien als onderdeel van een bredere strategie van hybride oorlogsvoering.

Pijpleidingen en kabels op de zeebodem

Het document, gecoördineerd door analist Andrew S. Bowen en zijn team, bundelt academisch onderzoek en officiële inlichtingen om Amerikaanse wetgevers te informeren over de verstorende acties van Rusland in heel Europa na de invasie van Oekraïne in 2022.

De Britse regering maakte in april 2026 bekend dat Rusland in het geheim pijpleidingen en kabels op de zeebodem in kaart had gebracht, mogelijk ter voorbereiding op toekomstige sabotageacties. Als reactie hierop richtte voormalig minister van Defensie John Healey een directe waarschuwing aan president Poetin, waarin hij verklaarde dat het Verenigd Koninkrijk op de hoogte was van deze activiteiten en dat elke inmenging in kritieke infrastructuur ernstige gevolgen zou hebben.

De rol van GUGI

Deze operaties worden uitgevoerd door het Hoofddirectoraat voor Diepzeeonderzoek (GUGI). Dat is een gespecialiseerde militaire eenheid die rechtstreeks onder het Russische ministerie van Defensie valt en niet onder de marine. GUGI maakt gebruik van een vloot van oppervlakte- en onderwatervaartuigen voor maritieme inlichtingen en verkenning.

Het rapport suggereert dat deze middelen niet alleen voor bewaking worden ingezet, maar ook in staat zouden kunnen zijn om onderwaterkabels fysiek onbruikbaar te maken of door te snijden.

Incidenten in de Oostzee

Soortgelijke zorgen bestaan aan de andere kant van de Atlantische Oceaan en binnen de NAVO, waar in 2023 en 2024 waarschuwingen zijn afgegeven met betrekking tot Russische karteringsactiviteiten. Tussen eind 2025 en begin 2026 deden zich in de Oostzee ten minste zes vermoedelijke gevallen van kabelverstoring voor, waarbij in sommige gevallen sprake zou zijn geweest van het slepen met ankers.

Finse autoriteiten hebben schepen onderschept die in verband zijn gebracht met deze incidenten. Het ging onder andere om een olietanker uit een Russische haven en een vrachtschip dat onder de vlag van Saint Vincent en de Grenadines voer. Dat leidde tot strafrechtelijke vervolging van sommige bemanningsleden.

Betrokkenheid van China

Bij sommige verstoringen waren in China geregistreerde schepen betrokken, hoewel inlichtingenanalisten suggereren dat Russische agenten mogelijk de daadwerkelijke aanstichters waren.

Zo zijn gelijktijdige kabelbreuken tussen Litouwen, Zweden, Duitsland en Finland in november 2024 door de Duitse minister van Defensie Boris Pistorius afgedaan als ongelukken. Evenzo schreef China de schade aan de Balticconnector-pijpleiding in 2023 toe aan weersomstandigheden, een verklaring die door regionale leiders met scepsis werd ontvangen.

Artikel 5

Anne Keast-Butler, directeur van GCHQ, waarschuwde in mei 2026 dat Rusland zijn hybride operaties intensiveert en zich richt op alles, van de oceaanbodem tot digitale netwerken, om het vertrouwen van het publiek en kritieke toeleveringsketens te ondermijnen. Als reactie hierop startte de NAVO begin 2025 het initiatief ‘Baltic Sentry’ om de bescherming van onderzeese infrastructuur te versterken.

Het bondgenootschap heeft verder verduidelijkt dat hybride aanvallen mogelijk aanleiding kunnen geven tot het inroepen van artikel 5. Dergelijke acties worden daarbij beschouwd als een aanval op alle lidstaten. Hoewel Rusland deze beschuldigingen ontkent, erkent het rapport dat het aantonen van definitieve toeschrijving een aanzienlijke uitdaging blijft. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!