PVDA pakte vorige week luid uit met een eerdere studie van de Nationale Bank over het
afnemende loonaandeel in onze economie. Ze verpakten het als ‘de voorbije tien jaar
verschoof 16 miljard van arbeid naar kapitaal’. Helaas hadden ze de studie blijkbaar niet heel grondig gelezen.
Afnemend deel van de koek naar lonen
De voorbije 30 jaar is er in onze economie inderdaad een dalend deel van de waarde die
gecreëerd wordt dat naar lonen gaat. Dat zogenaamde loonaandeel zakte sinds 1995 van
50,6% naar 48,7%. Die daling zat op de lonen zelf (-1,2% van het bbp), maar vooral op de
sociale bijdragen (-1,8%). PVDA gaat er dan nogal makkelijk van uit dat die daling van het
loonaandeel automatisch betekent dat er meer geld naar de aandeelhouders vloeit. Dat is te
kort door de bocht.
Het deel van de gecreëerde waarde in onze economie dat naar kapitaal vloeit, is effectief
toegenomen, maar vooral doordat de inzet van kapitaal in onze economie toegenomen. De
totale kapitaalvoorraad in onze economie is sinds 1995 opgelopen van 377% van het bbp tot
441% vandaag. Doordat er meer kapitaal ingezet wordt in onze economie is het ook niet
meer dan logisch dat de compensatie voor kapitaal toegenomen is.
Bovendien wordt het ingezette kapitaal ook sneller afgeschreven (denk maar aan de kortere
levensduur van allerlei digitale toepassingen). Dat impliceert dat het netto-winstaandeel in
onze economie sinds 1995 vrij stabiel is (+0,3%), terwijl vooral de afschrijvingen fors
toegenomen zijn (+3,7% van het bbp). Die afschrijvingen zijn uiteraard geen geld dat naar de aandeelhouders vloeit.
Het afnemende loonaandeel is dan ook veel meer een gevolg van verschuivingen in onze
economie, dan een bewuste strategie om meer geld naar de aandeelhouders door te sluizen
(het beeld dat vanuit linkse hoek opgehangen wordt). Het toenemende belang in onze
economie van meer kapitaal-intensieve activiteiten (zoals farma) en van grote
ondernemingen (die gemiddeld ook kapitaal-intensiever zijn) is de belangrijkste factor achter
het dalende loonaandeel. Daarnaast blijft het loonaandeel in ons land nog altijd (net) boven
het Europese gemiddelde, terwijl er in ons land veel minder mensen aan het werk zijn dan
gemiddeld in Europa en onze economie gemiddeld kapitaal-intensiever is.
Geen toenemende ongelijkheid
PVDA linkt het afnemende loonaandeel ook meteen aan toenemende ongelijkheid. Dat is zo
mogelijk nog korter door de bocht. Ook de studie van de Nationale Bank wijst er expliciet op
dat daarvan geen sprake is in België. Integendeel, de inkomensongelijkheid in ons land is
eerder aan het afnemen, en hoort trouwens al bij de laagste van Europa. Zo is de verhouding
tussen de 20% hoogste inkomens en de 20% laagste inkomens in ons land de vierde laagste
van Europa (na Slovenië, Slovakije en Tsjechië, landen die toch nog op een ander
ontwikkelingsniveau zitten). In Vlaanderen is die verhouding zelfs nog lager dan het
Belgische gemiddelde. Ook andere indicatoren van inkomensongelijkheid tonen een
gelijkaardig beeld.
Op het vlak van inkomensongelijkheid scoort België heel goed, mogelijk zelfs te goed. Er valt
te argumenteren dat iets meer ongelijkheid op bepaalde vlakken beter zou zijn voor onze
economie, in de mate dat dat voor extra incentieven kan zorgen om risico’s te nemen, om te
ondernemen of om te investeren in opleiding.
Meer groei nodig
Het zal uiteraard niet de laatste keer zijn dat bepaalde cijfers door bepaalde politieke
partijen misleidend voorgesteld worden om bepaalde voorstellen scherper in beeld te
brengen. Het dalende loonaandeel is geen indicatie van te lage lonen in ons land of van fors
toenemende ongelijkheid. De ongelijkheid in België is bij de laagste van Europa en onze
loonkosten blijven bij de hoogste van Europa. Dat neemt niet weg dat de ambitie uiteraard
moet blijven om meer welvaart te creëren voor iedereen. De kortste weg daarnaartoe loopt
via sterkere economische groei. Beleidsmakers zouden beter daarop focussen.
Bart Van Craeynest
Hoofdeconoom bij Voka en auteur van België kan beter.