De adoptie van artificiële intelligentie (AI) bij Belgische kmo’s zit in een stevige stroomversnelling. Volgens het KMO Barometeronderzoek van softwareontwikkelaar Exact gebruikt vandaag al 81 procent van de kmo’s AI, tegenover amper 8 procent in 2024. AI raakt daarmee snel ingeburgerd in het dagelijkse bedrijfsleven.

Toch blijft het gebruik voorlopig vaak beperkt tot eenvoudige toepassingen zoals het schrijven van teksten, vertalingen of het genereren van content. Meer dan de helft van de kmo’s geeft bovendien aan niet goed te weten hoe AI concreet kan worden ingezet binnen hun organisatie, waardoor de stap naar echt strategisch gebruik nog uitblijft.

Business AM sprak hierover met AI-expert Wilco Kraaij van Exact, die uitlegt waar kmo’s vandaag nog vastlopen in die overgang van experiment naar structurele integratie.

Belgische kmo’s omarmen AI massaal, maar strategisch gebruik blijft achter

Belgische kmo’s maken in sneltempo kennis met artificiële intelligentie, maar de stap naar een structurele en strategische inzet blijft voorlopig beperkt. Dat blijkt uit het KMO Barometeronderzoek van softwareontwikkelaar Exact. Business AM sprak hierover met AI-expert Wilco Kraaij, die ziet hoe bedrijven wel experimenteren met AI, maar nog worstelen met de vertaalslag naar dagelijkse bedrijfsprocessen.

AI overal aanwezig, maar vooral aan de oppervlakte

Volgens het onderzoek geeft 51 procent van de kmo’s aan niet goed te weten hoe AI concreet inzetbaar is binnen hun organisatie. Dat betekent volgens Exact niet dat bedrijven stilzitten, maar wel dat het gebruik vaak beperkt blijft tot eenvoudige toepassingen zoals het schrijven van mails, teksten of vertalingen.

“De uitdaging zit in de vertaalslag van experimenteren naar praktische, structurele toepassingen in bedrijfsprocessen,” zegt Kraaij. “En in het aanpassen van die processen zodat medewerkers AI-tools effectief kunnen gebruiken voor repetitief werk.”

Uitdagingen

In de praktijk lopen kmo’s volgens hem tegen meerdere drempels aan. Een eerste grote uitdaging is data. Zonder goed georganiseerde en kwalitatieve bedrijfsdata blijft de impact van AI beperkt.

Daarnaast blijkt integratie in bestaande processen moeilijk. Er bestaan intussen talloze AI-toepassingen, maar ze omzetten in de dagelijkse werking is een ander verhaal.

Ook het bepalen van de juiste use cases blijkt lastig. “De vraag waar je AI precies voor moet inzetten, is vaak niet eenvoudig te beantwoorden,” klinkt het.

Tot slot speelt ook de menselijke factor. Werknemers hebben vaak hun eigen werkwijze ontwikkeld, waardoor standaardisering en verandering van processen op weerstand kan botsen, waarvoor dan weer pro-actief leiderschap nodig is.

Grote kloof tussen gebruik en strategische inzet

Hoewel AI dus breed wordt gebruikt, blijft de strategische toepassing beperkt. Slechts 36 procent van de kmo’s gebruikt AI vandaag om inzicht te krijgen in bedrijfsdata of prestaties.

Volgens Kraaij is de kloof duidelijk: “De adoptie is hoog, maar de volwassenheid blijft beperkt. AI wordt vooral ingezet voor laagdrempelige taken.”

Vertrouwen als belangrijkste struikelblok

Op de vraag wat bedrijven het meest tegenhoudt om AI breder in te zetten, wijst Kraaij vooral op vertrouwen.

“Dat is een heel belangrijk punt. Als ontwikkelaar moet je de AI-blackbox openbreken. Het vertrouwen in de software bepaalt uiteindelijk hoe ver je kunt automatiseren.”

Bij Exact wordt daarom sterk ingezet op transparantie. Gebruikers blijven altijd in controle en beslissen zelf of AI-voorstellen al dan niet worden uitgevoerd.

Zorgen over fouten en hallucinaties

Die nood aan controle heeft ook te maken met bezorgdheden rond fouten of zogenaamde AI-hallucinaties. Zeker in financiële toepassingen ligt de lat hoog.

“Een fout in een tekst is vervelend, maar een fout in de boekhouding kan grote gevolgen hebben,” zegt Kraaij. “Daarom moet AI in die context extreem betrouwbaar zijn.”

Exact probeert dat op te lossen door duidelijk te tonen wat de AI doet en waarom. De gebruiker ziet dus hoe een voorstel tot stand komt en beslist uiteindelijk zelf of het wordt uitgevoerd.

Naast technologie speelt ook begeleiding een rol. Exact investeert daarom in trainingen, events en notificaties om bedrijven beter wegwijs te maken in de mogelijkheden van AI, aldus Kraaij.

AI moet betrouwbaar, innovatief én mensgericht zijn

Om AI te ontwikkelen hanteert Exact drie principes: innovatie, betrouwbaarheid en mensgerichtheid.

Het bedrijf experimenteert al sinds 2017 met AI, lang voor de doorbraak van generatieve AI. Tegelijk ligt de nadruk op betrouwbaarheid, zeker omdat het om financiële data gaat waarvan de nauwkeurigheid cruciaal is.

Tot slot moet AI altijd de gebruiker ondersteunen, niet vervangen. Bedrijven kunnen daarom zelf bepalen welke functies ze activeren of automatiseren. De medewerker behoudt daarbij zelf de controle.

AI wordt steeds meer ingebouwd in bedrijfssoftware

De grootste impact van AI ziet Exact vandaag in zogenaamde AI-agents die het bedrijf ontwikkelde: gespecialiseerde modules die taken automatiseren binnen bestaande software.

Zo verwerkt de Purchase Agent automatisch inkoopfacturen en boekt deze correct in, terwijl de Debtor Agent het betaalgedrag van klanten analyseert en communicatie aanpast op basis van risicoprofielen.

Volgens Exact gebruiken al meer dan 100.000 bedrijven dergelijke toepassingen, wat meteen ook een concreet probleem blootlegt: 82 procent van de kmo’s loopt omzet mis door laattijdige of onbetaalde facturen.

Van experiment tot structurele integratie

Hoewel er al bedrijven zijn waar AI diep geïntegreerd is in processen, gaat het voorlopig vooral om koplopers. De meeste kmo’s zitten nog in een experimentele fase.

De evolutie verloopt volgens Kraaij typisch in drie stappen: experimenteren, toepassen in één proces en daarna opschalen naar brede integratie.

Gebrek aan kennis en tijd

Een belangrijk knelpunt is het gebrek aan kennis en gespecialiseerde profielen. AI-specialisten en data-expertise zijn schaars, zeker in kleinere organisaties.

Daarnaast hebben ondernemers vaak te weinig tijd om zich te verdiepen in AI, waardoor de ontwikkeling vertraagt.

Volgens Exact bevinden veel kmo’s zich daarom in een overgangsfase: ze gebruiken AI al, maar moeten nog werken aan kennis en vaardigheden om het strategisch te benutten.

Verschillen tussen kleine en grotere kmo’s zijn beperkt

Opvallend is dat het verschil tussen kleine en middelgrote kmo’s beperkt blijft. Beide groepen beschikken vaak over budget voor automatisering, maar bij grotere kmo’s zijn er meer zorgen rond IT-veiligheid en privacy-richtlijnen.

Kleine bedrijven lopen licht achter in AI-adoptie, maar dat verschil zal volgens Exact snel kleiner worden door cloudsoftware met ingebouwde AI-functionaliteiten.

De boodschap is vooral om eerst het maximale uit bestaande systemen te halen, voordat nieuwe tools worden toegevoegd.

Waar zit de echte AI-winst?

Volgens Kraaij ligt de echte winst van AI in een combinatie van efficiëntie, kostenbesparing en betere besluitvorming.

“Het gaat niet alleen om sneller werken, maar ook om betere kwaliteit en minder fouten,” zegt hij. “AI neemt repetitief werk over, waardoor medewerkers zich kunnen richten op waardevollere taken.”

Dat heeft ook gevolgen voor de concurrentiepositie van bedrijven. Wie niet automatiseert, dreigt volgens hem trager en duurder te worden dan concurrenten die dat wel doen.

Embedded AI

De snelste adoptie verwacht Exact in zogenaamde “embedded AI”: toepassingen die onzichtbaar in software ingebouwd zitten.

Denk aan automatische factuurverwerking, slimme controles en AI-assistenten die vragen direct beantwoorden binnen systemen.

“De grootste versnelling zit in toepassingen die volledig ingebouwd zijn in de software zonder dat de gebruiker er actief mee bezig moet zijn, wat bijgevolg direct tijdswinst oplevert,” aldus Kraaij.

Geen vervanging van jobs, wel verschuiving van werk

Tot slot benadrukt Exact dat AI vooral wordt gezien als een manier om werkdruk te verlagen, niet om jobs te vervangen.

Door repetitief werk te automatiseren, kunnen medewerkers zich richten op analyse, klantcontact en andere waardevollere taken. Menselijke arbeid wordt daardoor net belangrijker, niet minder relevant, besluit Kraaij.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!