Key takeaways

• Geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten vormen een bedreiging voor de voedselzekerheid in de Europese Unie doordat ze de toeleveringsketens voor meststoffen destabiliseren.
• De Europese Commissie legt strategische voorraden aan en schort tarieven op om de productiekosten te verlagen.
• Pieken in de energieprijzen dreigen de politieke instabiliteit op het platteland aan te wakkeren en de oogstopbrengsten te vertragen.

Nu de geopolitieke spanningen tussen de VS, Israël en Iran escaleren, wordt de Europese Unie geconfronteerd met potentiële bedreigingen voor haar voedselzekerheid. Nu de Straat van Hormuz – een cruciale doorgang voor ongeveer een derde van de wereldwijde transporten van meststoffen over zee – met verstoringen te maken heeft, zijn de EU-ministers van Landbouw in Brussel bijeengekomen om de daaruit voortvloeiende instabiliteit in de toeleveringsketen aan te pakken. Dat schrijft Al Jazeera.

Strategische reactie op instabiliteit in de bevoorrading

Om de risico’s te beperken, heeft de Europese Commissie een actieplan voor meststoffen geïntroduceerd. Deze strategie is erop gericht landbouwproducenten te beschermen tegen stijgende kosten en tegelijkertijd de afhankelijkheid van het continent van buitenlandse voedselbronnen te verminderen.

Belangrijke onderdelen van het initiatief zijn het aanleggen van strategische voorraden, het verstrekken van dringende financiële steun aan boeren en het diversifiëren van importbronnen om de afhankelijkheid van Wit-Rusland en Rusland te verminderen.

Europa sterk afhankelijk van internationale aardgas

Hoewel Europa niet zo direct wordt getroffen door de blokkade van Hormuz als regio’s in Zuid-Azië of Afrika, is het niet immuun. Hoewel slechts een klein deel van de ammoniak- en stikstofimport van de EU afkomstig is uit het Midden-Oosten, voelt de regio de impact via indirecte economische kanalen. Omdat de productie van stikstofmeststoffen in Europa sterk afhankelijk is van aardgas, heeft de door het conflict veroorzaakte stijging van de energieprijzen de binnenlandse productiekosten opgedreven.

Bijgevolg zijn de prijzen voor stikstofmeststoffen met ongeveer 70 procent gestegen ten opzichte van het gemiddelde voor 2024. Die kwetsbaarheid doet denken aan de crisis van 2022 na de invasie van Oekraïne, die verschillende Europese fabrieken dwong hun activiteiten stop te zetten vanwege onrendabele energiekosten.

Financiële steun

De door de EU voorgestelde steunmaatregelen omvatten financiële flexibiliteit via het gemeenschappelijk landbouwbeleid, zoals liquiditeitsregelingen en aangepaste voorschotten. Bovendien moedigt de Commissie een overgang naar biogebaseerde alternatieven en een efficiënter gebruik aan om de afhankelijkheid van synthetische chemicaliën te verminderen.

In een poging om de kosten te verlagen, heeft de EU ook de invoerrechten – die voorheen varieerden van 5,5 procent tot 6,5 procent – op bepaalde stikstofhoudende meststoffen uit niet-conflicterende landen opgeschort, een maatregel die importeurs naar schatting ongeveer 60 miljoen euro zal besparen.

Ondanks die inspanningen legt de crisis interne ongelijkheden binnen de EU bloot. Ierland loopt een bijzonder risico vanwege de minimale binnenlandse productie en de grote afhankelijkheid van import voor de veeteeltgerichte landbouw. Omgekeerd beschikken landen als Finland en Zweden over betere waarborgen dankzij langdurige voorraadstrategieën.

Politieke wrijving

Er is ook politieke wrijving ontstaan rond het mechanisme voor koolstofgrensaanpassing. Frankrijk en Italië pleiten voor vrijstelling van die koolstofheffing om de kosten voor boeren te verlagen, terwijl milieuactivisten waarschuwen dat het versoepelen van de stikstofregelgeving kan leiden tot ernstige watervervuiling.

Ondertussen staan industriële grootmachten als Duitsland en Polen terughoudend tegenover het verlagen van invoerrechten, uit vrees voor een verlies aan bescherming voor hun eigen binnenlandse meststoffenfabrikanten.

Kan crisis leiden tot politieke instabiliteit?

Hoewel er niet onmiddellijk een plotselinge stijging van de voedselprijzen wordt verwacht – aangezien veel boeren gebruikmaken van eerder aangekochte voorraden – waarschuwen ambtenaren voor een vertraagd effect. Vanwege de tijd die nodig is om gas om te zetten in meststoffen en om met die meststoffen gewassen te verbouwen, duurt het vaak tot zes maanden voordat de volledige economische impact zichtbaar wordt.

Naast de economische gevolgen groeit de bezorgdheid dat de financiële druk op plattelandsgemeenschappen kan leiden tot politieke instabiliteit en een terugslag tegen de groene initiatieven van de EU. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!