Key takeaways

• De Europese Commissie wil de tijdelijke bescherming voor ontheemde Oekraïners verlengen tot maart 2028.
• Nieuwe aanvragers kunnen worden afgewezen als ze hun militaire verplichtingen in Oekraïne hebben ontlopen.
• Lidstaten moeten een evenwicht vinden tussen humanitaire hulp en de behoefte aan mankracht in Oekraïne tijdens de oorlog.

De Europese Commissie heeft voorgesteld de tijdelijke bescherming voor ontheemde Oekraïners te verlengen tot 4 maart 2028. Deze maatregel moet juridische zekerheid te bieden aan meer dan vier miljoen mensen die momenteel in de EU verblijven. Het voorstel introduceert echter een controversiële nieuwe voorwaarde. Personen die in de toekomst aankomen en die door militaire verplichtingen niet wettelijk toestemming hadden om Oekraïne te verlaten, kan bescherming worden geweigerd. De Commissie beschouwt dit als een noodzakelijk compromis om ervoor te zorgen dat Oekraïne zijn defensiecapaciteiten kan behouden en tegelijkertijd humanitaire hulp kan blijven bieden.

Nieuwe beperkingen

Het is belangrijk op te merken dat deze beperking niet met terugwerkende kracht geldt. Degenen die al tijdelijke bescherming genieten, zullen hun status niet verliezen. Evenmin is er sprake van een algemeen verbod voor alle mannen in de dienstplichtige leeftijd. In plaats daarvan is de maatregel specifiek gericht op nieuwe aanvragers van wie wordt aangenomen dat zij hun nationale militaire verplichtingen hebben ontlopen.

Tijdelijke bescherming

Sinds de inwerkingtreding in maart 2022 heeft de richtlijn inzake tijdelijke bescherming langdurige individuele asielprocedures omzeild. Miljoenen mensen hebben hierdoor onmiddellijk toegang gekregen tot gezondheidszorg, onderwijs en werk. In maart 2026 vielen ongeveer 4,33 miljoen mensen onder deze regeling, waarbij de grootste groepen werden opgevangen in Duitsland, Polen en Tsjechië. Aangezien de Russische agressie voortduurt, is een massale terugkeer momenteel onhaalbaar. Waardoor deze verlenging van cruciaal belang is voor de stabiliteit van miljoenen gezinnen en de lokale economieën die hen werk bieden.

Administratieve hindernissen en juridische uitdagingen

Ondanks de humanitaire doelstellingen verschuift de nieuwe eis de focus van het programma door de toelating tot de EU te koppelen aan de behoefte aan arbeidskrachten in Oekraïne. Dit leidt tot grote administratieve uitdagingen voor de lidstaten. Autoriteiten zullen een nauwkeurige methode nodig hebben om te verifiëren of iemand het wettelijke recht had om Oekraïne te verlaten. Dat kan toegang tot officiële registers of een complexe beoordeling van uitzonderingen op grond van een handicap of gezinszorg vereisen. Bovendien geldt de standaard EU-asielwetgeving nog steeds, waardoor iedereen aan wie de collectieve tijdelijke status wordt geweigerd, nog steeds individuele internationale bescherming kan aanvragen.

Versnippering van het systeem

Het risico bestaat dat het systeem versnipperd raakt als verschillende EU-landen deze regels niet op consistente wijze toepassen. Dit zou kunnen leiden tot “asielshopping“, waarbij asielzoekers toegang zoeken tot landen met soepelere verificatieprocedures, waardoor transit- en grenslanden oneerlijk worden belast.

Het besluit van de Commissie om huidige inwoners vrij te stellen van deze nieuwe regels is een praktische noodzaak. Veel Oekraïners zijn volledig geïntegreerd in hun gastmaatschappijen, met kinderen op school en een gevestigde professionele carrière. Bovendien dragen velen bij aan de veerkracht van Oekraïne door middel van geldtransfers en steun voor de wederopbouw.

Lange termijn

Met het oog op de toekomst heeft de Commissie aangegeven dat tijdelijke bescherming niet eeuwig kan duren. Lidstaten worden aangemoedigd om trajecten voor een permanente verblijfsvergunning te creëren of plannen te maken voor vrijwillige repatriëring als de veiligheidssituatie verbetert.

Uiteindelijk moet de Europese Raad nu een besluit nemen over de definitieve voorwaarden van deze verlenging. Zij staan voor de moeilijke taak om een evenwicht te vinden tussen de mobilisatiebehoeften van Oekraïne in oorlogstijd en de toezegging van de EU tot humanitaire bescherming. Waarbij ervoor moet worden gezorgd dat het systeem juridisch deugdelijk en rechtvaardig blijft. (ev)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!