De geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten drukken nog elke dag hun stempel op de wereldwijde luchtvaart. Door de geringe opening van het luchtruim moeten luchtvaartmaatschappijen als Emirates, Etihad Airways en Qatar Airways elke dag tientallen vluchten schrappen. Het zwaarst getroffen sinds het uitbreken van het conflict is Qatar Airways dat vanaf de luchthaven Doha Hamad International Airport opereert en momenteel slechts een kwart (137 vluchten) van zijn normale vluchtschema (568 vluchten) uitvoert.

Door haar strategische ligging is het Midden-Oosten al jaren een mondiaal doorvoerknooppunt (hub) voor langeafstandsvluchten. In 2025 passeerde ruim 10 procent van het internationaal vliegverkeer, gemeten in Revenue Passenger-Kilometers (RPK), via de drie grote luchthavens in de regio: Dubai, Abu Dhabi en Doha. In absolute cijfers vlogen vorig jaar ruim 67 miljoen passagiers via de internationale hubs van het Midden-Oosten. De meesten reizigers stappen er over op een andere, aansluitende vlucht. Op die manier fungeert de regio al jaren als een cruciale luchtbrug voor de mondiale connectiviteit. 

‘Daling houdt aan’

Vier weken na het uitbreken van het conflict zijn er 1,7 miljoen geplande vliegtuigstoelen uit het normale aanbod verwijderd. Wat neerkomt op ongeveer een derde van de capaciteit in vergelijking met de laatste week van februari, zo blijkt uit cijfers van OAG, een toonaangevend dataplatform voor de luchtvaart. OAG verwacht dat de daling nog een tijdje zal aanhouden omdat Golfmaatschappijen hun ingediende capaciteit nog steeds aanzienlijk verlagen ten opzichte van vóór het conflict: Emirates: -40 procent; Qatar Airways: -62 procent; Etihad Airways: -50 procent en Air Arabia: -64 procent.

Niet minder dan 24 andere luchtvaartmaatschappijen die van plan waren vluchten aan te bieden naar en van het Midden-Oosten, hebben alle capaciteit tot eind april geschrapt, goed voor zo’n 245.000 stoelen per week. Het voorzichtig herstel dat rond 7 maart op gang was gekomen ziet zich vandaag weer gefnuikt door een beperkt aantal vliegbewegingen, zeg maar toegestane starts en landingen. Op die manier kampt de luchtvaartsector opnieuw met een complexe situatie, veroorzaakt door snel veranderende externe gebeurtenissen. Van alle luchtvaartmaatschappijen in de Golfregio presteerde het herstel van Emirates aanvankelijk het best. Maar vandaag is er sprake van een status-quo tot opnieuw een daling, ook bij Etihad Airways. 

Minder vluchten op Brussels Airport

Het zwaarst getroffen zijn de luchtcorridors tussen Europa, Azië en Afrika. Bijna 80 procent van de vluchten tussen de regio en Europa via het Midden-Oosten werd geannuleerd. Routes naar Noord-Amerika, en naar Latijns-Amerika en het Caribisch gebied volgden met capaciteitsverminderingen van 75 en 74 procent. Een soortgelijke vluchtverstoring werd enkel waargenomen tijdens de covid-pandemie, toen 95 procent van de aanvoer van en naar de regio werd stopgezet (bron: luchtvaartkoepel IATA).

Voor ons land is een van de gevolgen dat het vluchtaanbod van de drie grote luchtvaartmaatschappijen uit de Golfregio nog steeds ver beneden het normale peil ligt. Emirates vliegt slechts één keer per dag in de plaats van twee keer tussen Brussels Airport en Dubai. Etihad Airways heeft slechts vier vluchten per week in de plaats van een dagelijkse vlucht tussen Abu Dhabi en Brussel. En Qatar Airways voert sinds een maand nauwelijks of geen passagiersvluchten meer uit tussen Doha en Zaventem. 

Qatar Airways parkeert vliegtuigen in Spanje

Een ander gevolg is dat Qatar Airways niet minder dan 24 van haar vliegtuigen (waaronder Airbus A380’s en A350’s en Boeing 787’s) heeft overgevlogen naar de afgelegen luchthaven Teruel, Spanje. Het merendeel van de toestellen staat daar al een maand geparkeerd en de afgelopen week werden er nog bijkomende vliegtuigen naartoe gevlogen. 

In een verklaring zegt Qatar Airways: “Vanwege de huidige uitzonderlijke omstandigheden in de regio en de daaruit voortvloeiende verstoring van het vliegverkeer waar wij geen invloed op hebben, heeft Qatar Airways een aantal van haar vliegtuigen gestationeerd op luchthavens buiten Qatar. Dit is een tijdelijke maatregel en de vliegtuigen zullen geleidelijk weer in gebruik worden genomen zodra het vliegverkeer weer normaal verloopt.” 

Ook in Australië staan er nog heel wat ‘werkloze’ toestellen van Qatar Airways aan de grond.

‘Uit strategische overwegingen’

Dat er voor het Spaanse Teruel wordt gekozen heeft alles te maken met het droge klimaat waar de luchthaven is gelegen. Bovendien is Teruel erg geschikt voor langdurige vliegtuigopslag. Tijdens de COVID-pandemie stonden er ongeveer 140 vliegtuigen geparkeerd. 

Aeropuerto de Teruel is eigendom van de staat en staat bekend als een van de grootste onderhouds- en opslaglocaties voor vliegtuigen in Europa. Het luchthaventerrein beslaat een oppervlakte van 540 hectare, heeft een landingsbaan van 2.825 meter en biedt plaats aan 400 vliegtuigen. 

Grote luchthavens zoals London Heathrow, Parijs Charles de Gaulle of Frankfurt rekenen exorbitante tarieven aan om vliegtuigen langdurig te stationeren. Ze hebben daar bovendien weinig of geen ruimte om lang te parkeren. 

Alejandro Ibrahim, directeur van Teruel Airport, stelt dat strategische overwegingen de belangrijkste groeifactor zijn voor de luchthaven. “Luchtvaartmaatschappijen herschikken hun vloot en routes, zoeken naar veiligere locaties om hun vliegtuigen tijdelijk te parkeren, en Europa voldoet aan die eisen”, aldus Ibrahim.

De grote omvang van de verplaatsing van vliegtuigen wijst er op dat Qatar Airways ervan uitgaat dat de huidige vluchtverstoringen van lange(re) duur zijn.