Key takeaways
- Afhankelijk van de doelstellingen verschilt het welke gevechtsvliegtuig het beste presteert.
- Gespecialiseerde vliegtuigen blinken uit in categorieën als stealth, data-integratie of kostenefficiëntie.
- De vaardigheden van de piloot en ondersteunende systemen wegen zwaarder dan de specificaties van de hardware.
De Amerikaanse F-35 en F-22, de Franse Rafale, de Russische Su-35 en de Zweedse Gripen behoren tot de bekendste gevechtsvliegtuigen ter wereld. Toch is het bijzonder moeilijk om te bepalen welk toestel werkelijk het beste is. De snelste straaljager is immers niet noodzakelijk de gevaarlijkste, terwijl een technologisch superieur vliegtuig weinig waarde heeft als het te duur is om op grote schaal in te zetten. Bovendien is de manier waarop luchtgevechten worden uitgevochten de afgelopen decennia ingrijpend veranderd.
F-35 verandert de spelregels
Wie vandaag een gevechtsvliegtuig ontwikkelt, kijkt niet langer uitsluitend naar snelheid, wendbaarheid of vuurkracht. Het vermogen om vijandelijke toestellen vroegtijdig te detecteren en zelf buiten het bereik van hun sensoren te blijven, is minstens even belangrijk geworden.
Dat verklaart waarom de Amerikaanse F-35 Lightning II zo’n prominente plaats inneemt. Het toestel is niet ontworpen om snelheidsrecords te breken of spectaculaire manoeuvres uit te voeren. Zijn grootste troeven zijn stealthtechnologie, geavanceerde sensoren en de mogelijkheid om informatie uit te wisselen met andere vliegtuigen en militaire eenheden.
Daardoor kan een F-35-piloot een bijzonder uitgebreid beeld van het slagveld krijgen. Bovendien kan het vliegtuig doelen identificeren en informatie doorgeven zonder noodzakelijk zelf de aanval uit te voeren. Die combinatie maakt de F-35 tot een van de belangrijkste kandidaten voor de titel van beste moderne gevechtsvliegtuig.
F-22 als uitzonderlijke luchtgevechtsjager
Toch heeft de F-35 een geduchte concurrent uit eigen land. De F-22 Raptor is specifiek ontwikkeld om vijandelijke gevechtsvliegtuigen uit de lucht te houden. Het toestel combineert stealth met een hoge snelheid, uitstekende wendbaarheid en de mogelijkheid om zonder naverbrander supersonisch te vliegen.
Op het vlak van pure luchtsuperioriteit behoort de F-22 daardoor nog altijd tot de absolute wereldtop. Het vliegtuig heeft echter ook belangrijke nadelen. De productie werd al in 2011 stopgezet, na 187 operationele productietoestellen. De Verenigde Staten hebben het nooit aan andere landen verkocht.
De F-22 is daardoor een bijzonder exclusief wapen. Bovendien is hij minder veelzijdig dan de F-35, die vanaf het begin werd ontworpen om zowel lucht- als gronddoelen aan te vallen.
Waarom de F-15 nog altijd meetelt
Niet alle succesvolle gevechtsvliegtuigen beschikken over stealthtechnologie. De F-15 Eagle, die al sinds de jaren zeventig bestaat, heeft een indrukwekkende geschiedenis opgebouwd. Aan de verschillende gebruikers van het toestel worden gezamenlijk meer dan honderd overwinningen in luchtgevechten toegeschreven, zonder bevestigde verliezen tegen vijandelijke vliegtuigen in zulke gevechten.
Dat record betekent niet automatisch dat de F-15 technisch superieur is aan modernere concurrenten. De Amerikaanse en Israëlische luchtmachten profiteerden onder meer van goed opgeleide piloten, sterke ondersteuning en vaak gunstige operationele omstandigheden.
Niettemin toont de F-15 aan hoe waardevol een betrouwbaar ontwerp kan zijn. De nieuwste uitvoering, de F-15EX Eagle II, beschikt over moderne elektronica en kan grote hoeveelheden bewapening meenemen. Daarmee blijft het ontwerp relevant, ook al is het minder geschikt om onopgemerkt door zwaar verdedigd luchtruim te vliegen.
Europa kiest voor veelzijdigheid
Ook Europa beschikt over gevechtsvliegtuigen die zich met de Amerikaanse concurrentie kunnen meten. Vooral de Eurofighter Typhoon en de Franse Dassault Rafale springen eruit.
De Typhoon is oorspronkelijk ontwikkeld met een sterke nadruk op luchtgevechten. Dankzij zijn krachtige motoren en uitstekende manoeuvreerbaarheid is hij bijzonder geschikt om vijandelijke vliegtuigen te onderscheppen. De Rafale legt dan weer meer nadruk op veelzijdigheid. Het Franse toestel kan luchtgevechten uitvoeren, gronddoelen aanvallen en zelfs vanaf vliegdekschepen opereren.
Beide vliegtuigen missen de stealthcapaciteiten van de F-35, maar beschikken over moderne radars, elektronische tegenmaatregelen en geavanceerde raketten. Daardoor blijven ze geduchte tegenstanders.
Rusland en China willen de Amerikaanse voorsprong verkleinen
Buiten het Westen zijn vooral de Russische Su-57 en de Chinese J-20 interessante concurrenten. Beide toestellen zijn ontwikkeld om de Amerikaanse dominantie op het gebied van gevechtsvliegtuigen van de vijfde generatie uit te dagen.
De Chinese J-20 is daarbij bijzonder belangrijk. Het toestel combineert een ontwerp met beperkte radarzichtbaarheid met een groot bereik en moderne lucht-luchtraketten. China heeft de productie de afgelopen jaren sterk opgevoerd.
De Russische Su-57 heeft eveneens stealthkenmerken en beschikt over een hoge manoeuvreerbaarheid. De beperkte productieaantallen en vragen over de radarzichtbaarheid maken het echter moeilijk om het toestel op hetzelfde niveau als de Amerikaanse F-22 of F-35 te plaatsen.
Gevechtsvliegtuig wint geen oorlog alleen
De technologische prestaties van een vliegtuig vertellen uiteindelijk slechts een deel van het verhaal. Moderne luchtoperaties zijn afhankelijk van een uitgebreid netwerk van radars, tankvliegtuigen, satellieten, elektronische oorlogvoering en grondpersoneel.
Ook de opleiding van piloten blijft essentieel. Een minder geavanceerd vliegtuig kan onder gunstige omstandigheden een technologisch sterkere tegenstander verslaan, zeker wanneer het over betere informatie of tactische ondersteuning beschikt.
Een absolute winnaar aanwijzen blijft daardoor onmogelijk. De F-22 is een uitzonderlijke specialist in luchtsuperioriteit, terwijl de F-35 wellicht de sterkste kandidaat is als veelzijdig gevechtsvliegtuig voor moderne oorlogsvoering. De F-15 heeft dan weer een indrukwekkende staat van dienst en de Gripen biedt operationele voordelen voor landen met beperktere middelen.
De beste straaljager is dus niet noodzakelijk degene met de indrukwekkendste specificaties, maar degene die het effectiefst kan worden ingezet in de omstandigheden waarvoor hij nodig is. (fc)
Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
