Key takeaways

• Drie verschillende F-35-configuraties optimaliseren de stealthtechnologie voor operaties vanaf het land, vanaf korte startbanen en vanaf vliegdekschepen.
• Gespecialiseerde hardware onderscheidt de kosteneffectieve F-35A, de F-35B met verticale landingsmogelijkheid en de F-35C met groot bereik.
• Alleen de op het land gestationeerde F-35A beschikt over een nucleaire certificering voor nucleaire NAVO-missies.

Hoewel de F-35 zich heeft gevestigd als de belangrijkste stealthjager voor westerse landen, wordt hij in feite door Lockheed Martin in drie verschillende configuraties geproduceerd. Hoewel de F-35A, F-35B en F-35C een gemeenschappelijke basis hebben wat betreft bewapening, stealth-capaciteiten en sensoren, zijn ze ontworpen voor sterk uiteenlopende operationele omgevingen, wat leidt tot aanzienlijke verschillen in kosten, bereik en bruikbaarheid.

F-35A: de goedkoopste versie

De F-35A is de meest wijdverspreide versie, ontworpen voor standaardstart- en landingsbanen als opvolger van vliegtuigen zoals de F-16. Omdat deze versie niet beschikt over de complexe hardware die nodig is voor landingen op vliegdekschepen of verticaal vliegen, is het het meest betaalbare model, met recente flyaway-kosten van gemiddeld ongeveer 92 miljoen dollar (80 miljoen euro). Deze prijs omvat het basisvliegtuig en de radar, maar is exclusief de bredere programmakosten zoals opleiding, logistiek en infrastructuur.

Opvallend is dat de F-35A het enige model is met een geïntegreerd intern 25 mm-kanon, en dankzij het gestroomlijnde ontwerp heeft het een groter operationeel bereik in vergelijking met de F-35B. Talrijke landen, waaronder de VS, België, Nederland en Japan, hebben deze variant in gebruik genomen.

F-35B: de versie die verticaal kan landen

De F-35B daarentegen is een Short Take-Off and Vertical Landing (STOVL)-vliegtuig. Het maakt gebruik van een speciale liftventilator en een draaibare straalpijp om verticaal te landen, waardoor het kan opereren vanaf kleinere vliegdekschepen zonder katapulten, zoals die worden gebruikt door het Verenigd Koninkrijk en Italië.

Deze veelzijdigheid heeft echter een prijs. Het liftsysteem neemt ruimte in beslag die anders voor brandstof zou dienen, waardoor het bereik van het vliegtuig afneemt. Het is tevens de duurste variant, met een prijskaartje van ongeveer 121,4 miljoen dollar (105 miljoen euro). Hoewel het technisch gezien verticaal kan opstijgen bij een lichte belading, maken piloten doorgaans gebruik van een korte aanloop om de brandstof- en wapencapaciteit te maximaliseren.

F-35C: de versie voor Amerikaanse vliegdekschepen

De F-35C is uitsluitend ontworpen voor grote, traditionele Amerikaanse vliegdekschepen. Hij is gemakkelijk te herkennen aan zijn brede, inklapbare vleugels, die de nodige lift bieden tijdens langzame naderingen van het vliegdekschip en ruimte besparen op het dek. Om de zware omstandigheden van de marine-luchtvaart te weerstaan, is hij voorzien van een versterkt landingsgestel en een staarthaak voor remlandingen.

Door zijn grotere afmetingen beschikt de F-35C over de grootste brandstofcapaciteit en het grootste bereik van de drie, met een aanschafprijs van ongeveer 110,8 miljoen dollar (96 miljoen euro).

Nucleaire certificering en strategisch nut

Een cruciaal strategisch verschil ligt in de nucleaire capaciteit. Alleen de F-35A is gecertificeerd om de Amerikaanse B61-12-atoombom te vervoeren. Deze specifieke eis was voor het Verenigd Koninkrijk aanleiding om zijn vloot uit te breiden met F-35A’s, ondanks het feit dat het land al met de F-35B opereerde.

Door het A-model toe te voegen, kan de Royal Air Force deelnemen aan de nucleaire deelmissies van de NAVO met behulp van Amerikaanse wapens, terwijl het tegelijkertijd profiteert van de lagere kosten per eenheid van de A-variant.

Verschillende rollen

Hoewel de drie vliegtuigen uiteindelijk hetzelfde elektronische ‘brein’ en hetzelfde stealthprofiel delen, zijn ze geoptimaliseerd voor verschillende rollen. De F-35A fungeert als de kosteneffectieve keuze voor luchtmachten die vanaf het vasteland opereren; de F-35B biedt flexibiliteit voor operaties vanaf korte startbanen en lichte vliegdekschepen; en de F-35C biedt het uithoudingsvermogen en de duurzaamheid die nodig zijn voor zware vliegdekschepen. (fc)

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!