Key takeaways

• België zoekt een besparing van 10 miljard euro tegen 2029 om te voldoen aan de Europese uitgavenregels. De eerste nota van Bart De Wever bevat voor 14 miljard euro aan besparingen om een buffer te hebben.
• De Wever hanteert een ’tiramisu’-strategie waarbij belastingverhogingen, bezuinigingen en structurele hervormingen in lagen worden aangebracht.
• Donderdag komt het kernkabinet opnieuw samen. Tussendoor wordt er gesproken in werkgroepen.

Premier Bart De Wever heeft een eerste begrotingskader gepresenteerd dat tot doel heeft de precaire financiële situatie van België te stabiliseren.

14 miljard euro

Hoewel de regering zich in de eerste plaats ten doel stelt om tegen 2029 ongeveer 10 miljard euro te realiseren, omvat het eerste voorstel maatregelen ter waarde van in totaal 14 miljard euro. Dit overschot is een strategische zet, die een buffer biedt waardoor coalitiepartners kunnen onderhandelen, specifieke voorstellen kunnen aanpassen of schrappen zonder dat het uiteindelijke begrotingsdoel in het gedrang komt.

De doelstelling van 10 miljard euro is niet willekeurig. Deze is bedoeld om België weer in overeenstemming te brengen met de Europese uitgavenregels, die een correctie van ongeveer 7,7 miljard euro vereisen. Door hoger te mikken hoopt de regering toekomstige tekorten vroegtijdig aan te pakken en rekening te houden met geplande belastingverlagingen die de totale financiële uitdaging zouden kunnen vergroten.

Extra inkomsten

In plaats van te vertrouwen op één enkele ingrijpende maatregel, heeft De Wever een ’tiramisu’-aanpak voorgesteld: een meerlagige strategie die bezuinigingen, nieuwe inkomstenbronnen, structurele hervormingen en verwachte economische voordelen combineert.

Er zijn verschillende potentiële inkomstenbronnen geïdentificeerd. Een belangrijke optie betreft een btw-hervorming, zoals het verhogen van het standaardtarief van 21 procent naar 22 procent of het aanpassen van de tariefschijven van 6 procent en 12 procent. Hoewel dit effectief is door de brede belastinggrondslag, zou dit de prijzen kunnen doen stijgen en onevenredig grote gevolgen hebben voor huishoudens met een laag inkomen. Daarnaast overweegt de regering wijzigingen in de automatische indexering van pensioenen en uitkeringen, wat op termijn aanzienlijke besparingen zou kunnen opleveren, maar zou leiden tot een permanent verlies aan koopkracht voor de ontvangers.

Hervormingen in de gezondheidszorg en sociale zekerheid

Ook de gezondheidszorg en de sociale zekerheid staan onder de loep. Voorstellen omvatten het afremmen van de groei van de gezondheidszorgbegrotingen, het verhogen van de eigen bijdragen van patiënten en het invoeren van initiatieven om langdurig zieken weer aan het werk te krijgen.

Dit laatste wordt gezien als een dubbel voordeel: het verminderen van uitkeringen en tegelijkertijd het verhogen van de belastinginkomsten. Verder overweegt de regering bepaalde subsidies voor bedrijven af te bouwen en de fiscale status van sommige non-profitorganisaties aan te passen.

Risico’s van economische prognoses

Een centrale tegenstrijdigheid in dit plan is de wens van de regering om de loonbelasting te verlagen om de werkgelegenheid te stimuleren, terwijl tegelijkertijd miljarden aan besparingen worden nagestreefd. De hoop is dat de toegenomen werkgelegenheid deze verliezen uiteindelijk zal compenseren door hogere belastingopbrengsten.

Een cruciale zwakte van het bedrag van 14 miljard euro is echter dat het “terugverdieneffecten” omvat in plaats van louter gegarandeerde besparingen. Dat zijn geschatte winsten uit toekomstige economische groei en toegenomen werkgelegenheid. In tegenstelling tot een directe bezuiniging op subsidies zijn deze winsten afhankelijk van menselijk gedrag en economische omstandigheden. Voor een land met een tekort van meer dan 5 procent van het bbp en een schuld van meer dan 110 procent brengt het vertrouwen op deze prognoses aanzienlijke risico’s met zich mee.

Evenwicht vinden tussen bezuinigingen en groei

Economisch gezien is de strategie om de lasten te spreiden over belastingen, bezuinigingen en groei logisch. Uitsluitend vertrouwen op belastingverhogingen zou de economie verstikken, terwijl uitsluitend vertrouwen op bezuinigingen op sociale uitgaven ernstige ontberingen zou veroorzaken. Door de impact te spreiden, streeft de regering naar een duurzamer herstel.

Er bestaat echter het gevaar dat agressieve bezuinigingen juist de economische groei zouden kunnen verstikken die nodig is om de begroting te financieren.

Wrijving binnen de coalitie

Politiek gezien stuit het eerste voorstel al op weerstand. Verschillende coalitiepartners hebben hun bezorgdheid geuit. Sommigen vinden dat er te veel nadruk ligt op nieuwe belastingen en te weinig op bezuinigingen, terwijl anderen meer structurele hervormingen eisen om het concurrentievermogen te versterken. Deze aanvankelijke wrijving is te verwachten, aangezien het openingsbod dient om politieke dealbreakers in kaart te brengen.

Van werkgroepen naar nieuwe samenkomst op donderdag

De regering is nu bezig met het verfijnen van de berekeningen en het verkennen van alternatieven. Omdat vicepremier Maxime Prévot vandaag naar de VN-bijeenkomst in New York trekt, spreekt het kernkabinet pas donderdag opnieuw af. Tussendoor worden wel specifieke details uit de nota van De Wever besproken in werkgroepen.

Het uiteindelijke doel is om uiterlijk 13 oktober een politiek akkoord te bereiken, wat samenvalt met de State of the Union en de deadline voor het indienen van begrotingsplannen bij de Europese Unie. De belangrijkste uitdaging blijft het vinden van een evenwicht tussen begrotingsdiscipline en de noodzaak om de belastingen op arbeid te verlagen en de defensie-uitgaven te verhogen, zonder het economische momentum te ondermijnen. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!