Energie-analisten maken zich steeds grotere zorgen over de Europese gasvoorraden. Die zouden weleens onvoldoende kunnen blijken voor komende winter. Op dit moment bedraagt de zogenaamde “vulgraad” van de gasvoorraden in de Europese Unie slechts 62 procent, wat een jaar geleden 75 procent was. Voor Duitsland is dat 50 procent tegenover 68 procent een jaar geleden, voor Nederland 43 versus 63 procent, en voor België 41 versus 91 procent. Gashandelaren schatten dat de EU maar aan 70 procent zal geraken.

Dat er een tekort aan gas zal zijn, is daarmee niet gezegd, maar het kan wel forse druk op de gasprijs zetten, zeker in geval van een strenge winter. Nu reeds staan de Europese gasprijzen op het hoogste peil in 52 weken. Voorwaar een “accident waiting to happen”.

Dat de militaire operatie van de Amerikaanse president Donald Trump in Iran hier deels de oorzaak van is, is evident. De problematische doorvaart door de Straat van Hormuz voor lng-tankers betekent dat er een verstoring is van 20 procent van het globale aanbod. Ook de grote vraag vanuit China is hier natuurlijk ook een factor. 

Uiteindelijk speelt het Europese energiebeleid echter een cruciale rol in de Europese kwetsbaarheid. Niet enkel wordt de binnenlandse Europese productie van fossiele brandstoffen al jaren verboden of tegengewerkt, zowel op nationaal als op EU-niveau, door de klimaatpolitiek. Denken we maar aan hoe Nederland de eigen gasputten met beton volstort om te verhinderen dat een toekomstige regering een alternatief beleid zou durven overwegen.

Ook in het Verenigd Koninkrijk is het niet beter. Het strikte Britse klimaatbeleid zorgde ervoor dat energie-investeringen in de Noordzee ingestort zijn gedurende de laatste 10 jaar. Dit terwijl die investeringen in het deel van de Noordzee dat deel uitmaakt van Noorwegen groeiden. Noorwegen staat niet bepaald bekend als een land dat niets geeft om het leefmilieu, dus dit geeft aan dat het mogelijk is om de juiste balans te vinden met energiezekerheid. Als niet-EU-lidstaat is het als gevolg van een akkoord dat het toegang geeft tot de interne markt wel theoretisch verplicht om grote delen van het EU-klimaatbeleid over te nemen, maar in de praktijk doet het dat vaak niet. Dit in tegenstelling tot het Verenigd Koninkrijk, dat het EU-klimaatbeleid gewoon bleef verderzetten na Brexit en tegen 2035 een nog grotere vermindering van CO2-uitstoot ambieert dan de EU.

Fossiele brandstoffen verbieden is op zich al een extreem experiment, maar dat men eerst de binnenlandse productie ervan verbiedt, in plaats van de invoer, is vanuit geopolitiek opzicht eenvoudigweg roekeloos.

Ook meer innovatieve vormen van gasontginning, zoals fracking, zijn verboden in Europa. Dit terwijl Europese landen nu wel massaal Amerikaans schaliegas invoeren dat via fracking werd ontgonnen, aan hoge prijzen. Ook hier is er een geopolitieke component aan de zaak. Volgens Anders Fogh Rasmussen steunde Rusland financieel de campagne van NGO’s in Europa tegen schaliegas, ter wille van de energie-afhankelijkheid van Rusland.

Centrale planning

Dat de Europese Unie aan EU-lidstaten oplegt om CO2-uitstoot te verminderen is één zaak. Dat het daarbij ook bepaalt hoe lidstaten die doelstelling dienen te bereiken ligt aan de basis van veel van de problemen. Lange tijd werd nochtans CO2-neutrale kernenergie actief ontmoedigd via het EU-kader, iets waar maar heel langzaam verandering in komt. Integendeel moeten lidstaten een minimum percentage aan “hernieuwbare” energie in hun energiemix hebben.

Wat de EU als “hernieuwbaar” definieert, geeft al te denken. Het grootste deel van hernieuwbare energie is niet zonne-energie of wind-energie, maar “biomassa”, wat men kort gezegd kan omschrijven als het importeren van hout om op te stoken. Dit kan onder bepaalde voorwaarden als CO2-neutraal worden gezien, maar het debat erover geeft aan dat de focus op CO2-reductie soms andere milieurisico’s kan overschaduwen. Dat is zeker ook het geval bij wind- en zonne-energie, die beiden op vlak van afval grote uitdagingen met zich meebrengen.

Die laatste twee energiebronnen zorgen voorts ook voor grote uitdagingen voor het net. Dat bleek onder meer bij de grote energie-blackout verleden jaar in Spanje, volgens een rapport van ENTSO-E, de Europese koepel van  transmissiesysteembeheerders voor elektriciteit. In het bijzonder werd daarbij naar de rol van zonnepanelen op daken verwezen.

Dat wil niet zeggen dat de hernieuwbare energiebronnen geen plaats hebben in het systeem, maar net zoals bij kernenergie de risico’s en afvaluitdaging in de prijs moeten worden gereflecteerd, moet men dat ook doen voor de extra uitdagingen voor het net die energiebronnen die afhankelijk zijn van het weer veroorzaken. Hierbovenop moet men ook gebruik maken van nieuwe technologische mogelijkheden die toelaten om de consumptie van energie goedkoper te maken buiten de piekuren.

Een “One size fits all”-aanpak en centraal opgelegde dogma’s door het centrale EU-beleidsniveau over wat al dan niet milieuvriendelijke energiebronnen zijn, zijn dus allesbehalve de te volgen weg.  Terwijl Zweden en Oostenrijk met waterkracht grote troeven hebben, zetten landen met kerncentrales, zoals België, beter in op dat laatste, te beginnen met de verlenging van zo veel mogelijk van de huidige reactoren. In dat opzicht was er goed nieuws deze zomer dat ook Spanje de levensduur van de eigen kerncentrales gaat verlengen en de geplande sluiting een aantal jaar uitstelt.

Protectionisme en belastingen

De grote droogte deze zomer zorgde voor watertekorten, met impact op de energiesector. Een nuttige taak voor het EU-energiebeleid is om er hier voor te zorgen dat producenten niet worden gehinderd door nationaal protectionisme, inclusief ook beperkingen op vlak van watertoevoer naar andere lidstaten. Dat de EU regelgeving uitvaardigt over hoe externaliteiten – de kosten voor het leefmilieu, bijvoorbeeld – worden berekend, is een zaak, maar deze beperkte harmonisering zou dan wel moeten worden gepaard gaan met inspanningen om de vele nationale protectionistische obstakels in de energiemarkt weg te werken. Met een soort van “waterpact” tussen EU-lidstaten is niets mis, maar uiteindelijk zal goedkope energie ook toelaten om steeds voldoende water te hebben, dankzij ontzilting.

Jammer genoeg gaat het EU-energiebeleid niet de richting uit van meer flexibiliteit. Dit jaar zijn de aardgasprijzen in de EU ongeveer vier tot vijf keer zo hoog als in de Verenigde Staten. Het opschorten van het Europese emissiehandelssysteem (ETS) van de EU, een de facto klimaatbelasting,  zoals gevraagd door Italië en Slowakije, zou dat terugbrengen tot twee of drie keer het huidige niveau. Deze Europese feitelijke klimaattaks brengt enorme schade toe aan de Europese industrie, de chemische industrie in het bijzonder.

Oproepen door de industrie om eindelijk iets te doen aan de waanzinnige concurrentiehandicap met de Verenigde Staten op vlak van energieprijzen leidden er deze lente eindelijk toe dat de Europese regeringsleiders aan de Europese Commissie de opdracht gaven om actie te ondernemen.

De Commissie kwam sindsdien echter slechts met een paar beperkte maatregelen om de ETS-prijs licht te verlagen. Direct na de aankondiging van die maatregelen begin april steeg de marktprijs van ETS, wat erop wijst dat handelaren verdergaande maatregelen hadden verwacht.

Om het allemaal nog erger te maken wordt het ETS vanaf 2028 uitgebreid naar consumenten. Deze uitbreiding, ook wel „ETS2“ genoemd, zal er volgens projecties voor zorgen dat de aardgasprijzen met 16 procent stijgen, stookolie met 21 procent en benzine en diesel met ongeveer 10 procent.

Gezinnen die hun huis nog steeds met gas verwarmen of in een auto op fossiele brandstof rijden zouden als gevolg hiervan naar schatting 250 tot 400 euro extra per jaar moeten ophoesten. Huishoudens met een laag inkomen, eenpersoonshuishoudens en eenoudergezinnen zouden de gevolgen het hardst voelen.

Dat de maatregel slechts met een jaar uitgesteld en niet geschrapt werd, na het te verwachten protest ertegen, bewijst jammer genoeg hoe op hol geslagen het Europese energiebeleid is.

Wil je meer energienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Energy Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!