Key takeaways

• De onrust in het Midden-Oosten verstoort de leveringen van vloeibaar aardgas en neemt de financiële prikkel weg om de opslagreservoirs aan te vullen.
• Europa kampt met de laagste seizoensgebonden opslagniveaus sinds 2009.
• Door uiteenlopende overheidsstrategieën is de regio kwetsbaar voor tekorten en prijsstijgingen in de winter.

Europese landen kampen met aanzienlijke hindernissen bij het aanvullen van hun aardgasreserves vóór het begin van de winter. Terwijl de regio eerder enorme bedragen heeft uitgegeven om te herstellen van de bevoorradingsschokken als gevolg van de Russische oorlog in Oekraïne, belemmert de huidige geopolitieke instabiliteit in het Midden-Oosten de inspanningen om brandstof op te slaan voor het seizoen met de hoogste vraag.

Onrust in het Midden-Oosten

Het belangrijkste obstakel is de onrust rond de Straat van Hormuz, een cruciale doorvoerroute voor wereldwijd vloeibaar aardgas (lng). Conflicten waarbij Iran betrokken is, hebben het scheepvaartverkeer verstoord, waardoor Europese afnemers gedwongen worden fel te concurreren om een slinkende voorraad beschikbare ladingen. Deze volatiliteit heeft geleid tot een sterke stijging van de gasprijzen in de zomer, die vaak hoger liggen dan de contracttarieven voor de winter.

Omdat handelaren doorgaans gas opslaan wanneer de zomerprijzen laag zijn om dit in de winter te verkopen, heeft deze prijsomkering de financiële motivatie om de opslagreservoirs te vullen weggenomen.

Wereldwijde vraag

Uit de huidige gegevens blijkt een precaire situatie, waarbij de opslagniveaus hun laagste seizoensniveau sinds 2009 hebben bereikt. Hierdoor is het continent kwetsbaar voor prijsstijgingen en onderbrekingen in de aanvoer. De situatie is verder bemoeilijkt door een gebrek aan diplomatieke vooruitgang tussen de VS en Iran, wat betekent dat de blokkade van de export uit Qatar – een van ’s werelds grootste lng-bronnen – zou kunnen voortduren.

Bovendien hebben Aziatische markten agressief leveringen veiliggesteld, en hebben extreme hittegolven als gevolg van El Niño de vraag naar koeling doen toenemen, waardoor de markt nog krapper is geworden.

Overheden

Europese regeringen zijn verdeeld over de aanpak van deze crisis. Italië heeft stimuleringsmaatregelen ingevoerd om zijn voorraden aan te vullen, terwijl Duitsland dergelijke ingrepen grotendeels heeft vermeden en er de voorkeur aan geeft dat particuliere bedrijven hun eigen voorraden beheren. Het risico van niets doen is echter groot. Als de reserves laag blijven, kan de regio in de winter met exorbitante kosten worden geconfronteerd.

Volgens het Internationaal Energieagentschap heeft de verstoring van de leveringen uit Qatar een verwacht wereldwijd gasoverschot al met twee jaar uitgesteld, terwijl de Europese prijzen bijna zijn verdubbeld ten opzichte van het voorgaande jaar.

Cruciale rol van winterreserves

Opslag is van vitaal belang omdat het gasverbruik in de winter ongeveer verdubbelt. Zelfs met maximale productie uit de VS, Algerije en Noorwegen kunnen pijpleiding- en LNG-importen op zichzelf niet voldoen aan de piekvraag.

Het opslagnetwerk van de EU, het op één na grootste ter wereld, voorziet doorgaans in ongeveer 30 procent van de winterbehoefte, wat oploopt tot meer dan 50 procent tijdens extreme koudegolven of periodes met weinig windenergie.

Risico van overheidsingrijpen

Hoewel de EU-wetgeving regeringen toestaat om via speciale instanties gasaankopen verplicht te stellen om de voorzieningszekerheid te waarborgen, zijn dergelijke maatregelen riskant. Als overheden nu duur gas inkopen en de prijzen later dalen na een vredesakkoord in het Midden-Oosten, komen de kosten voor rekening van de belastingbetaler.

Omgekeerd kan het nalaten van maatregelen leiden tot ernstige tekorten. Terwijl sommige landen door de staat beheerde strategische reserves aanhouden, zijn andere, zoals Duitsland, pas nu bezig met het plannen van dergelijke systemen, die niet op tijd klaar zullen zijn voor het komende seizoen.

EU-doelstellingen

Technisch gezien slaat Europa gas op door het te comprimeren in ondergrondse zoutcavernes, uitgeputte velden of watervoerende lagen. Na de energiecrisis van 2022 heeft de EU verplichte opslagdoelstellingen vastgesteld, waarbij wordt gestreefd naar een capaciteit van 90 procent tegen het begin van de winter, hoewel dit onder uitzonderlijke omstandigheden kan worden verlaagd tot 80 procent of 75 procent.

Zelfs als er vandaag een staakt-het-vuren zou worden bereikt, zou het herstel niet onmiddellijk plaatsvinden. Schepen doen er weken over om van de Perzische Golf naar Europa te varen, en de productie in belangrijke knooppunten zoals Ras Laffan zou tijd nodig hebben om zich te stabiliseren na de recente aanvallen. Zolang het prijsverschil tussen zomer- en wintercontracten niet weer normaal is, zal de economische prikkel voor particuliere handelaren om de opslag agressief aan te vullen, ontbreken. (fc)

Wil je meer energienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Energy Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!