Key takeaways

• De scheepvaart in de Straat van Hormuz blijft gevaarlijk door Iraanse mijnen en Amerikaanse blokkades.
• Teheran eist militaire terugtrekking en doorvoerrechten om de maritieme stabiliteit te herstellen.
• Juridische geschillen over internationale doorvoerrechten zorgen voor een impasse in de diplomatieke onderhandelingen.

De strijd om de scheepvaart in de Straat van Hormuz weer stabiel te krijgen, blijft een belangrijk obstakel in de diplomatieke onderhandelingen om het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran te beëindigen.

Mislukte onderhandelingen

Na het mislukken van een tijdelijk staakt-het-vuren medio juni is er in de regio sprake van een heropleving van Iraanse aanvallen op zeeschepen en is de Amerikaanse blokkade van Iraanse havens opnieuw ingesteld.

De spanningen zijn sinds 8 augustus verder geëscaleerd, aangezien zowel president Donald Trump als de Iraanse leiders tegenstrijdige en strenge eisen hebben gesteld voor de heropening van de waterweg. Daardoor is een terugkeer naar onbeperkt verkeer in de nabije toekomst onwaarschijnlijk.

Scheepvaart blijft gevaarlijk

Momenteel is de maritieme situatie gevaarlijk. Het Joint Maritime Information Center classificeert het dreigingsniveau in het Midden-Oosten als “ernstig”. Om de ongeveer 80 mijnen te ontwijken die naar verluidt door Iran in de belangrijkste scheepvaartroutes zijn geplaatst, moeten kapiteins nu dichter bij de kust van Oman varen – waar het Amerikaanse leger enige bescherming biedt – of bij de Iraanse kust. Teheran eist nu dat al het commerciële verkeer voorafgaande toestemming verkrijgt en zich strikt houdt aan routes binnen de Iraanse wateren.

Veel rederijen aarzelen om hieraan te voldoen, uit vrees dat dit de poging van Iran om de internationale doorvoerwetgeving te herschrijven zou legitimeren of zou leiden tot schendingen van de Amerikaanse sancties. Hoewel bewegingsvrijheid ooit de norm was voor deze cruciale knelpunt, heeft Iran zich recentelijk zelfs gericht op schepen in de wateren van Oman om zijn dominantie over de route te demonstreren.

De juridische strijd om internationale wateren

Het juridische geschil draait om het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (UNCLOS), dat in het algemeen “onschuldige doorvaart” door territoriale wateren en „doorvaart“ door internationale zeestraten zonder vergoedingen voorschrijft.

Hoewel noch de VS noch Iran formeel gebonden zijn aan UNCLOS – Iran heeft het ondertekend maar nooit geratificeerd, en de VS is geen lid – stellen de meeste juristen dat deze regels deel uitmaken van het internationaal gewoonterecht dat alle landen moeten naleven. Iran verwerpt deze interpretatie en claimt het recht om het scheepvaartverkeer te beperken ter bescherming van zijn nationale veiligheid.

Eisen van Iran

Voor Teheran is de zeestraat zowel een strategische troef als een potentiële inkomstenbron. Iran heeft als voorwaarden voor het heropenen van de waterweg geëist dat de VS zich volledig terugtrekken uit de omgeving van de zeestraat, dat de sancties volledig worden opgeheven en dat er een einde komt aan Amerikaanse aanvallen op door Iran gesteunde milities in de regio.

Bovendien hoopt Iran munt te slaan uit de zeestraat door vergoedingen voor “maritieme diensten” in rekening te brengen, wat mogelijk miljarden dollars zou kunnen opleveren om de kwakkelende economie weer op gang te brengen. Dit plaatst reders in een precaire positie, aangezien de VS heeft aangegeven dat het betalen van dergelijke tolgelden aan de Iraanse regering tot strenge sancties zou kunnen leiden.

Onduidelijk standpunt van de VS

De Verenigde Staten houden officieel vast aan het standpunt dat de doorvaart door de zeestraat vrij en onbeperkt moet zijn, en beschouwen dit als een universeel wettelijk recht. Het standpunt van de VS is echter inconsistent geweest. President Trump suggereerde kortstondig dat de VS als “bewaker” van de waterweg zou kunnen optreden en een vrachtbelasting van 20 procent zou kunnen heffen als een akkoord met Iran zou mislukken, hoewel hij deze uitspraak later introk.

Het blijft onzeker of Washington de militaire druk zal opvoeren om de zeestraat open te dwingen, vooral nu uit rapporten blijkt dat recente vijandelijkheden de Amerikaanse raketvoorraden tot een kritiek niveau hebben uitgeput. (fc)

Wil je meer energienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Energy Insider-nieuwsbrief

Wil je meer defensienieuws ontvangen? Schrijf je in op onze wekelijkse Defensie Insider-nieuwsbrief

Volg Business AM ook op Google Nieuws