Key takeaways

• Het conflict in het Midden-Oosten doet de energieprijzen stijgen en wakkert de regionale inflatie aan.
• Aanbodschokken dwingen centrale banken om een evenwicht te vinden tussen prijsstabiliteit en economische groei.
• Dankzij sterke kapitaalbuffers kan de ECB de inflatie bestrijden zonder het risico te lopen op een financiële ineenstorting.

De geopolitieke instabiliteit in het Midden-Oosten heeft het macro-economische landschap fundamenteel veranderd, waardoor centrale banken gedwongen zijn hun strategieën aan te passen, schrijft de Nationale Bank van België.

Eerste renteverhogingen in bijna drie jaar

Terwijl de inflatie in de eurozone zich na de volatiliteit van 2021 en 2022 rond de 2 procent had gestabiliseerd, wijzen recente trends op een stijging naar bijna 3 procent. Als reactie hierop heeft de Raad van Bestuur van de ECB in juni renteverhogingen doorgevoerd, de eerste dergelijke maatregel in bijna drie jaar.

Verstoringen op de energiemarkt bemoeilijken de taak van beleidsmakers, aangezien die vaak een spanningsveld creëren tussen de noodzaak om prijsstabiliteit te handhaven en de noodzaak om financiële stabiliteit te waarborgen.

Impact van regionale conflicten op energieprijzen

De economische ontwikkeling zag er begin 2026 veelbelovend uit, met een gestage groei en een inflatie die rond de doelstelling schommelde. Die stabiliteit werd echter in februari verstoord door militaire acties waarbij de Verenigde Staten, Israël en Iran betrokken waren. De daaropvolgende blokkade van de Straat van Hormuz zorgde ervoor dat de olieprijzen enorm omhoogschoten.

Hoewel een vredesakkoord medio juni leidde tot een gedeeltelijk herstel van de prijzen, blijven de gevolgen voelbaar. Het herstel van de energie-infrastructuur en het aanvullen van de voorraden kost tijd, en aangezien hoge energiekosten doorwerken in de prijzen van voedsel en diensten, zal de algemene inflatie naar verwachting nog enige tijd op een hoog niveau blijven.

Inzicht in aard van aanbodschokken

Dit fenomeen wordt door economen aangeduid als een “aanbodschok”, waarbij verstoringen hun oorsprong vinden aan de productiekant van de economie. Vergelijkbare voorbeelden zijn de verstoringen in de toeleveringsketen tijdens de COVID-19-pandemie en de energiecrisis die werd veroorzaakt door de Russische invasie van Oekraïne. Door de voortdurende verschuivingen in het mondiale klimaatbeleid en de geopolitieke instabiliteit zullen dergelijke schokken waarschijnlijk vaker voorkomen.

Het dilemma van de centrale bankier

Aanbodschokken vormen voor het monetaire beleid een complexer dilemma dan vraagschokken. Terwijl een vraagschok optreedt wanneer een oververhitte economie de prijzen opdrijft, schaadt een energieschok tegelijkertijd de economische activiteit en drijft hij de prijzen omhoog. Dit dwingt centrale bankiers te kiezen tussen het ondersteunen van de productie en het bestrijden van inflatie. Het verhogen van de rente om de prijzen te beteugelen kan een economie die al worstelt met hoge energiekosten nog verder belasten.

Bovendien kan een verkrapping van het monetaire beleid om aanbodgedreven inflatie te bestrijden financiële instabiliteit veroorzaken door abrupte herwaarderingen van activa en strengere kredietvoorwaarden. Wanneer de energiekosten stijgen, worden bedrijven en huishoudens kwetsbaarder. In een dergelijk klimaat vergroten hogere rentetarieven de schuldenlast, wat mogelijk kan leiden tot wanbetalingen of hogere risicopremies van kredietverstrekkers. Dit verschilt van vraaggestuurde inflatie, waarbij een bloeiende economie doorgaans de inkomens en winsten doet stijgen, waardoor kredietnemers beter bestand zijn tegen renteverhogingen en de centrale bank financiële oververhitting kan voorkomen.

Afstemming van monetaire en macroprudentiële instrumenten

Om die uitdagingen het hoofd te bieden, moeten centrale banken het monetaire en macroprudentiële beleid op elkaar afstemmen. Hoewel die twee kaders verschillende primaire doelstellingen hebben – het ene richt zich op prijzen en het andere op systeemstabiliteit – kunnen ze bij aanbodschokken met elkaar in conflict komen.

Om dit te verzachten, heeft de eurozone zich gericht op het opbouwen van systeemveerkracht. Banken hebben hun kapitaalbuffers vergroot en de balansen van huishoudens en bedrijven zijn versterkt, waardoor een vangnet is ontstaan dat in tijden van stress kan worden ingezet.

Huidige veerkracht van de sector

Momenteel betekent de robuustheid van de financiële sector dat een afweging tussen prijs- en financiële stabiliteit niet onmiddellijk noodzakelijk is. Dankzij sterke balansen, met name bij Belgische banken, heeft het systeem de schok van het conflict in het Midden-Oosten kunnen weerstaan.

Bijgevolg kan de ECB prioriteit geven aan prijsstabiliteit, terwijl macroprudentiële instrumenten dienen als de belangrijkste verdedigingslinie tegen financiële kwetsbaarheid. Mocht het conflict escaleren, dan kunnen banken hun buffers vrijmaken om de nodige ademruimte te bieden voor verdere monetaire verkrapping.

Vooruitzichten voor de onderlinge afhankelijkheid van prijs- en financiële stabiliteit

Uiteindelijk zijn prijsstabiliteit en financiële stabiliteit onderling afhankelijk. Een stabiel financieel stelsel is noodzakelijk om het monetaire beleid effectief te laten zijn, en stabiele prijzen maken meer voorspelbare investeringen door bedrijven en huishoudens mogelijk.

Voor de toekomst verwachten de financiële markten geen herhaling van de agressieve renteverhogingen die in 2022-2023 plaatsvonden. De huidige verwachtingen wijzen op slechts één verdere renteverhoging tegen het einde van 2026, ervan uitgaande dat de impact van het huidige conflict op de inflatie beperkt blijft.

(at)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!