Key takeaways

• Congo wil geologische gegevens uit de koloniale tijd terugvinden voor de mijnbouw van groene mineralen.
• AI kan deze enorme datasets nu analyseren om mineralenpatronen veel efficiënter te identificeren.
• Hiervoor gaat Congo samenwerken met België, ook al zijn er spanningen rond de exclusieve toegang tot de archieven.

De Democratische Republiek Congo werkt aan het terugkrijgen van een enorme verzameling geologische gegevens uit het koloniale tijdperk die momenteel in België wordt bewaard. Dit archief, dat zich bevindt in het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren, bestaat uit miljoenen documenten. Dit gaat over oorlogboeken, veldnotities en verkenningskaarten, die tussen 1885 en 1960 zijn verzameld. De Congolese autoriteiten beschouwen deze documenten niet louter als historische artefacten, maar als essentiële hulpmiddelen voor het opsporen van nog onontdekte afzettingen van cruciale mineralen zoals kobalt, lithium en koper, die van vitaal belang zijn voor groene energie en geavanceerde technologie.

Koloniaal verleden van België in Congo

Vroeger was Congo-Kinshasa een kolonie van België. Op 15 april 1877 stuurde koning Leopold II van België een eerste expeditie naar Centraal-Afrika, opererend onder de vlag van de Association internationale africaine. Om zijn territoriale aanspraken te laten erkennen, initieerde Leopold diplomatiek overleg op internationaal niveau. Hij stuurde een delegatie naar de Koloniale conferentie van Berlijn om de grenzen van de door Stanley afgebakende gebieden te laten vastleggen. Dit resulteerde in de ondertekening van de Akte van Berlijn op 26 februari 1885, waarmee Congo-Vrijstaat werd opgericht. Die overheersing ging gepaard met exploitatie van rubber en met wantoestanden tegen de Congolese bevolking, waaronder het afhakken van handen. De Force Publique, het koloniale leger van Leopold II, voerde dit schrikbewind uit.

Doordat deze wantoestanden aan het licht kwamen door internationaal onderzoek, moest Leopold II zijn privékolonie afstaan aan de Belgische staat in 1908. Onderdrukking en exploitatie bleven aanwezig in de kolonie, ondanks investeringen in de infrastructuur, de zorg en het onderwijs. Er kwam meer en meer verzet tegen de koloniale overheersing. In oktober 1958 werd het Mouvement National Congolais (MNC) opgericht, dat zich als nationale beweging boven de stammen stelde, en waarin Patrice Lumumba al gauw een leidende rol speelde. In 1960 kwam er een rondetafelconferentie tussen België en de Congolese delegatie om de onafhankelijkheid te bespreken. Oorspronkelijk zou er een meerjarig proces plaatsvinden voor de onafhankelijkheid.

Op 30 juni 1960 werd Congo officieel onafhankelijk van België. Echter, volgde er nadien de Congo-crisis. Dit ging gepaard met muiterijen van de Force Publique en opstanden in de provincie Katanga. Ook kwam er een staatsgreep van Mobutu, waarbij hij premier Patrice Lumumba afzette. In 1961 vermoordden rebellen van Katanga, met behulp van België, Lumumba.

Digitale repatriëring

Volgens The Luxembourg Times en The Financial Times heeft de Congolese minister van Mijnbouw, Louis Watum Kabamba, onlangs overleg gepleegd met vertegenwoordigers van de Europese Unie en België. Dit is om de samenwerking te vergemakkelijken. De gesprekken resulteerden in een gezamenlijke routekaart en een taskforce die de digitalisering en overdracht van de documenten moet begeleiden.

De Belgische regering heeft bevestigd dat de door de EU gefinancierde digitalisering al vordert en dat digitale bestanden stapsgewijs worden gedeeld. Zij heeft zich echter verzet tegen de volledige fysieke overdracht van de collectie, onder verwijzing naar wettelijke verplichtingen met betrekking tot openbare wetenschappelijke archieven.

De rol van artificiële intelligentie

Het strategische belang van deze gegevens wordt versterkt door moderne technologie. De documenten zijn al tientallen jaren oud. Artificiële intelligentie en machine learning kunnen echter deze enorme datasets nu analyseren om mineralenpatronen veel efficiënter te identificeren dan handmatig onderzoek. Deze mogelijkheid zou de verkenningsperiode voor nieuwe mijnen mogelijk met jaren kunnen verkorten. Dat is van cruciaal belang nu westerse landen hun toeleveringsketens voor transitiemineralen willen diversifiëren om de Chinese dominantie te doorbreken.

Toegang tot archieven en institutionele wrijving

Het proces is echter gecompliceerd door de betrokkenheid van KoBold Metals, een in de VS gevestigd exploratiebedrijf dat wordt gefinancierd door Jeff Bezos en Bill Gates. De Congolese regering ging in 2025 een samenwerking aan met het bedrijf om historische gegevens met behulp van AI te digitaliseren en openbaar te maken.

België weigerde echter een particuliere buitenlandse entiteit exclusieve toegang tot de archieven te verlenen. Daardoor is een spanningsveld ontstaan tussen de Congolese wens om de exploratie te versnellen, de Belgische eis van publiek toezicht en de commerciële belangen van private bedrijven.

De inzet is aanzienlijk. De DRC beschikt over meer dan de helft van de wereldwijde kobaltreserves en behoort tot de grootste koperproducenten ter wereld. Nieuwe ontdekkingen kunnen miljarden dollars aan economische waarde creëren. Ze zijn van belang voor de wereldwijde bevoorrading van batterijen, elektrische voertuigen en andere technologieën voor de energietransitie. (mv)(fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!