Key takeaways

• De kans op een super El Niño in 2026–2027 neemt snel toe, met sommige modellen die wijzen op een scenario vergelijkbaar met historische extremen.
• Een nieuwe El Niño zou niet alleen temperatuurrecords kunnen breken, maar ook voedselprijzen, landbouw en mondiale toeleveringsketens onder druk zetten.
• Ook Europa blijft niet buiten schot, met een groter risico op hittegolven, droogte en uitzonderlijke weersomstandigheden in de komende jaren.

Een nieuwe “super” El Niño zou zich kunnen ontwikkelen, en klimaatwetenschappers waarschuwen dat dit het mondiale klimaatsysteem mogelijk opnieuw in een gevaarlijke versnelling brengt. Volgens verschillende modellen van onder meer de Amerikaanse NOAA en het Europese ECMWF neemt de kans toe dat tussen 2026 en 2027 een bijzonder sterke El Niño verwacht wordt; mogelijk vergelijkbaar met enkele van de zwaarste sinds het einde van de 19e eeuw, al blijft de onzekerheid groot.

Dat zou wereldwijd tot aanzienlijke verstoringen kunnen leiden, en de kans vergroten dat nieuwe temperatuurrecords worden gebroken, na het historische hittejaar 2024.

Wat is El Niño precies?

El Niño is de warme fase van het ENSO-klimaatfenomeen (El Niño Southern Oscillation), een natuurlijke cyclus in de Stille Oceaan die elke 2 tot 7 jaar optreedt. Tijdens zo’n fase warmt het oceaanwater in de oostelijke en centrale tropische Stille Oceaan aanzienlijk op, soms met meer dan 2°C boven het gemiddelde.

Die opwarming verstoort de passaatwinden en verschuift mondiale weerpatronen. Normaal koud en voedselrijk water langs de kust van Zuid-Amerika wordt verdrongen door warm, voedingsstofarm water uit de richting van Indonesië en de Filipijnen. Dat heeft zware gevolgen voor visserij, landbouw en neerslagpatronen wereldwijd.

Historisch gezien veroorzaakten sterke El Niño’s zoals die van 1982–1983 en 1997–1998 voor miljarden euro aan schade en extreme droogtes, overstromingen en bosbranden op meerdere continenten.

Kans op een “super” El Niño stijgt

De huidige oceaanmetingen tonen opnieuw opwarming in de centrale en oostelijke Stille Oceaan, met afwijkingen tot ongeveer 1°C boven het gemiddelde. Dat is vaak een eerste signaal van een El Niño in wording.

De Amerikaanse NOAA schat dat er een kans van ruim 80 procent is dat een El Niño zich ontwikkelt tegen midden 2026, met een verhoogde waarschijnlijkheid dat het systeem aanhoudt tot begin 2027, zo meldt Nature. De kans op een “sterke tot zeer sterke” variant wordt momenteel op ongeveer 65 procent geraamd, al benadrukt NOAA dat de uiteindelijke intensiteit nog moeilijk te voorspellen is.

Een “super” El Niño wordt doorgaans gedefinieerd als een opwarming van meer dan 2°C in het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan. Sommige modellen suggereren zelfs piekwaarden tot 3°C, wat het fenomeen in theorie in de buurt zou brengen van de historische extreme El Niño van 1877–1878, maar dit scenario is nog onzeker.

Nieuwe methoden om El Niño te voorspellen

Klimaatwetenschappers gebruiken steeds vaker de Relative Oceanic Niño Index (RONI), die rekening houdt met de structurele opwarming van de oceanen. In plaats van te vergelijken met een 30‑jarige referentieperiode, vergelijkt RONI de huidige oceaantemperaturen met andere tropische oceanen op hetzelfde moment. Dit voorkomt dat de opwarmende trend de sterkte van El Niño kunstmatig overschat of onderschat.

Daarnaast speelt de zogeheten spring predictability barrier een belangrijke rol: in het voorjaar van het noordelijk halfrond zijn ENSO‑voorspellingen traditioneel veel minder betrouwbaar. Pas later in het jaar wordt duidelijk hoe sterk de opwarming werkelijk zal worden.

Volgens wetenschappers is de onzekerheid dus nog groot. Windpatronen kunnen de opwarming versterken of net afzwakken, waardoor de uiteindelijke intensiteit pas later dit jaar duidelijk wordt.

Wereldwijde economische gevolgen

Sterke El Niño-jaren hebben historisch een wereldwijde impact op voedselprijzen, energie en economische groei. Droogte in Australië en Indonesië kan leiden tot mislukte oogsten, terwijl Zuid-Amerika te maken kan krijgen met hevige regenval en overstromingen.

Volgens klimaateconomen kunnen de economische verliezen bij een sterke El Niño oplopen tot tientallen miljarden dollars, zoals tijdens de 1997–98 episode.

Daarnaast wijzen experts op een belangrijk structureel verschil met eerdere decennia: de achtergrondtemperatuur van de aarde is nu veel hoger. Dat betekent dat dezelfde El Niño-activiteit vandaag potentieel extremere gevolgen kan hebben dan in het verleden.

Humanitaire gevolgen

Sterke en zeer sterke El Niño’s hebben in het verleden geleid tot ernstige humanitaire crises.
Droogtes in Afrika en Azië kunnen voedseltekorten veroorzaken, terwijl overstromingen in Zuid-Amerika en delen van Azië gemeenschappen ontwrichten. Bij eerdere extreme El Niño’s stegen voedselprijzen wereldwijd, wat vooral kwetsbare bevolkingsgroepen hard treft.

Experts waarschuwen dat een nieuwe super El Niño in combinatie met de huidige mondiale opwarming het risico verhoogt op armoede, mislukte oogsten, watertekorten en migratiedruk.

Europa: indirecte effecten maar steeds meer voelbaar

Hoewel El Niño vooral de tropische en zuidelijke regio’s treft, heeft het ook indirecte effecten op Europa. In sommige jaren beïnvloedt het de straalstroom en atmosferische circulatie boven de Atlantische Oceaan, wat kan leiden tot afwijkende seizoenspatronen.

Europa ervaart intussen steeds vaker extreme hittegolven, zoals eerder deze week nog in Zuid- en West-Europa, met temperaturen boven 30°C in Italië, Frankrijk en delen van de Benelux-regio; voornamelijk door de structurele opwarming van het klimaat, al kunnen El Niño‑gerelateerde verschuivingen sommige patronen mee beïnvloeden.

Volgens het Wereld Meteorologisch Agentschap (WMO) zullen de komende vijf jaar wereldwijd waarschijnlijk de warmste ooit worden gemeten. Er is een aanzienlijke kans dat minstens één jaar tussen 2026 en 2030 het huidige recordjaar 2024 zal overtreffen.

Voor Europa betekent dit concreet: meer hittegolven, langere droogteperiodes in Zuid-Europa, en tegelijk nattere winters in Noord- en West-Europa, inclusief delen van België en Nederland.

2026-2027: mogelijk nieuw recordjaar

De combinatie van El Niño en de structurele opwarming van de aarde door broeikasgassen kan het risico op extreme jaren verder vergroten.

Wetenschappers waarschuwen dat de grens van 1,5°C opwarming, vastgelegd in het Klimaatakkoord van Parijs, steeds vaker tijdelijk zal worden overschreden, ook al gaat het om kortetermijnpieken.

Een sterke El Niño in 2026–2027 zou bovendien kunnen bijdragen aan een nieuw recordjaar, mogelijk zelfs boven 2024, dat al het warmste jaar ooit gemeten werd.

Wat betekent dit voor de komende jaren?

De belangrijkste onzekerheid blijft de intensiteit van het komende El Niño-evenement. Toch wijzen de modellen op een verhoogde waarschijnlijkheid van een sterke tot zeer sterke fase tussen eind 2026 en begin 2027.

Als dat scenario zich voltrekt, kan de wereld geconfronteerd worden met:

• nieuwe records in temperaturen
• verhoogde voedselprijzen
• meer extreme neerslag en droogte
• verstoring van mondiale economische ketens

Kortom: El Niño blijft een natuurlijk fenomeen, maar in een opwarmend klimaat wordt het steeds meer een wereldwijde stresstest voor economie, landbouw en energievoorziening.

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!