In zijn nieuwe boek ‘De laatste dagen van het oude normaal‘ doet Peter Mertens (PVDA) een opvallende uitspraak. Zo zou o.a. volgens hem de banden tussen de wapenindustrie en de overheid te nauw zijn en dat zou de democratie in gevaar brengen. De VRT ging in gesprek met professoren internationale politiek Fabienne Bossuyt en Tim Haesebrouck.
Sinds Russische invasie in Oekraïne in 2022 is Europa gedwongen meer te investeren in veiligheid en defensie. Onder druk van de Amerikaanse president Donald Trump, proberen Europese NAVO-landen de norm van 2 procent te halen. België zit momenteel op die 2 procent, volgens VRT. De Europese leiders hebben echter beslist om die doelstelling nog te verhogen naar 5 procent tegen 2035. Dat betekent waarschijnlijk nog meer investeringen in defensie, maar sommige politieke partijen zoals PVDA moeten daar niet van weten.
Beperkte invloed wapenindustrie
Een van de stellingen van Mertens gaat over de verwevenheid tussen grote militaire bedrijven en de staat, wat niet goed is voor de democratie. Professor Europese en internationale politiek Fabienne Bossuyt (UGent) vindt dat daar een zekere vorm van waarheid in zit. “Het is trouwens ook academisch bewezen. Maar het feit dat we in een democratie leven, beperkt ook de macht van die bedrijven. Al moeten we op onze hoede blijven: kijk maar naar de Verenigde Staten, waar die verwevenheid er wel degelijk is.”
Tim Haesebrouck, professor internationale politiek aan de UGent en defensie-expert, reageert daarop met dat onze politici niet staan onder druk van de wapenindustrie. “Je zou het kunnen omkeren en stellen dat we onze defensie-uitgaven niet zo zouden hebben verwaarloosd, mocht dat wel zo zijn.
Dat Duitsland nu militariseert, zoals Peter Mertens stelt, bevestigt Bossuyt: “Door de Russische invasie in Oekraïne zitten we daar inderdaad in een stroomversnelling.” “Het lobbyen van de Duitse bedrijven is nog altijd relatief beperkt”, relativeert Tim Haesebrouck.
Vaag verschil tussen offensieve en defensieve wapens
Zo stelt Mertens ook dat het Westen naast defensief ook offensief materiaal koopt, als kruisraketten, fregatten en F-35’s. Volgens Bossuyt dienen die wapensystemen niet alleen voor offensieve doeleinden. Volgens Mertens moet Europa niet kopiëren wat de Verenigde Staten doen en “geen leger opbouwen dat tussenkomt in de Sahel voor uranium of in Congo voor kobalt”. “Mocht dat zo zijn, zou de Europese Unie haar eigen principes schenden. Dat valt moreel niet te verdedigen”, stelt Bossuyt.
Er is blijkbaar een moeilijk onderscheid tussen offensief en defensief. F-35’s bijvoorbeeld dienen voor air policing, om ons luchtruim of dat van bondgenoten te beveiligen. Het leger kan ze uiteraard ook voor offensieve acties inzetten, al is dat niet de primaire bedoeling. “Deze stelling getuigt vooral van een gebrek aan kennis over defensie”, vindt Haesebrouck.
Militaire capaciteiten Europa en Rusland
“We hebben al 4 keer meer vliegdekschepen, 3 keer meer artillerie en 2 keer meer tanks dan Rusland”, stelt Mertens. Ook Haesebrouck is hier niet van overtuigd. De ‘we’ in Mertens’ stelling is vaag. Als je Europa en de Verenigde Staten samentelt, klopt dat. Maar of Europa nog wel kan rekenen op de VS voor defensie, blijft een moeilijke vraag. Het enige waar West-Europa volgens Haesebrouck wel sterk in is, zijn geavanceerde gevechtsvliegtuigen. De militaire middelen die Rusland heeft, zijn moeilijk in te schatten.
“Hoe bereken je dat eigenlijk?”
Ook is Bossuyt sceptisch over deze uitspraak van Mertens. Hiermee verwijst ze ook naar de moeilijke inschatting van militair materiaal. “Hoe bereken je dat eigenlijk? Mertens spreekt vanuit zijn ideologie. China heeft ook massaal geïnvesteerd in defensie, maar daar zegt hij niets over”, stelt Bossuyt.
Vrede nastreven
Mertens beweert ook dat een “aantal krachten in Europa de oorlog in Oekraïne willen laten voortduren.”
“Welke krachten zijn dat dan?”, vraagt Bossuyt zich af. Ze maakt duidelijk dat ze ook voorstander is van onderhandelingen, maar betwijfelt of die nu succesvol kunnen zijn. Rusland wil zelf die oorlog laten voortduren. Oekraïne wil dan weer veiligheidsgaranties en wil geen grondgebied prijsgeven.
Ook hier heeft Haesebrouck vragen. “Welk soort vrede is eigenlijk aanvaardbaar?” Volgens hem moet die in elk geval de soevereiniteit van Oekraïne garanderen. Het is trouwens niet zo dat Europa geen vrede wil. Landen zoals de Baltische Staten of Polen zijn echter sceptisch over de bedoelingen van Rusland.
Besparen ten goede van defensie
Tenslotte beweert Mertens dat de overheid bespaart ten gunste van de uitgaven voor het leger.
Bossuyt geeft toe dat dit een juiste observatie is en dat voor ons land problematisch is. “We hebben wel niet veel keuze, want we zijn lid van de NAVO. Je kan dan niet volhouden dat je minder investeert in defensie en tegelijk profiteert van andere landen die meer investeren.” Volgens haar is het geen optie om onze defensie-uitgaven te beperken.”
Volgens Haesebrouck is het wat kort door de bocht om de investeringen in defensie als oorzaak te zien voor de besparingen in de sociale zekerheid. “Er is ook de algemene budgettaire context. Alle problemen van België zijn niet te wijten aan de defensie-uitgaven.” Hij maakt duidelijk dat België met een hoge staatsschuld en hoge belastingen zit. Daardoor komt de overheid snel bij besparingen terecht. “Al hoef je niet noodzakelijk te besparen op de sociale zekerheid. Je zou dat bijvoorbeeld ook kunnen doen op de subsidies voor bedrijfswagens”, stelt hij voor.
Volg Business AM ook op Google Nieuws
Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!
