Key takeaways

• De Europese Unie wil strengere toetredingsregels invoeren om te voorkomen dat nieuwe lidstaten later democratische normen en de rechtsstaat ondermijnen.
• Montenegro wordt als proefland gebruikt om een nieuw toetredingsmodel te testen met extra waarborgen, zodat de EU kan ingrijpen wanneer een lidstaat Europese waarden schendt.
• De plannen stuiten nog op politieke en praktische obstakels, waaronder interne verdeeldheid binnen de EU en Montenegrijnse bezorgdheid over mogelijke beperkingen van stemrechten.

Om te vermijden dat nieuwe kandidaten voor het Europese lidmaatschap zoals Hongarije worden, heeft de Europese Unie Montenegro aangeduid als proefkonijn. Daarmee wil de Europese Commissie voorkomen dat mogelijke lidstaten later de democratische regels of rechtsstaat ondermijnen. Montenegro, dat momenteel bijna aan het einde zit van een reeks onderhandelingen over een mogelijke toetreding, zou als eerste land deze nieuwe aanpak moeten doorlopen.

Waarom wil de EU strengere regels?

De Europese Commissie is van mening dat zij in het verleden over te weinig middelen beschikte om op te treden tegen lidstaten die de Europese waarden niet respecteerden. Dit werd vooral duidelijk met het door Viktor Orbán bestuurde Hongarije. Zijn regering en Brussel zijn het vaak oneens over de democratische normen en rechtsstaat, wat voor de Commissie als een waarschuwing geldt. Vorige maand beschuldigden verschillende Europese leiders Hongarije nog van het saboteren van de financiële steun aan Oekraïne.

Sinds de EU-uitbreiding van 2004 heeft de EU gemerkt dat het niet makkelijk is om achteruitgang op dat vlak goed aan te pakken. Daarom wil de Commissie nu vanaf het begin strenger optreden wanneer er nieuwe landen toetreden.

Montenegro als proefland

Montenegro staat op nummer 1 op de lijst van mogelijke nieuwe EU-leden. Ook Oekraïne en IJsland staan in de rij. Toch zou het onder strengere voorwaarden kunnen toetreden. Het land onderhandelt intussen al jaren over een lidmaatschap bij de Europese Unie. Het hoopt tegen 2028 lid te kunnen worden van de Unie, die momenteel uit 27 landen bestaat.

Een werkgroep, georganiseerd door het hoofd van de Europese Raad, Cyprus, werkt intussen aan een nieuw, strenger toetredingsverdrag. Daarin zouden de zogenaamde waarborgen op lange termijn en regels worden opgenomen, vertelde een ambtenaar van de Commissie aan POLITICO. Hierdoor zou de EU beter kunnen ingrijpen wanneer een nieuw lid zich niet aan de regels houdt. Hoewel niet geweten is wanneer deze werkgroep exact gevormd zou worden, bevestigde de ambtenaar dat dit binnen enkele weken zou gebeuren.

Politieke obstakels

Hoe deze waarborgen er precies zullen uitzien, is nog onduidelijk. “Er doen verschillende ideeën de ronde, maar niemand heeft een concreet voorstel gedaan”, vertelde een Europese diplomaat aan POLITICO. Een voorbeeld dat momenteel op tafel ligt, is het tijdelijk opschorten van de vetorechten van nieuwe lidstaten wanneer zij fundamentele Europese waarden schenden.

Daarnaast zijn er ook interne problemen bij de Europese Unie. Frankrijk reageert terughoudend op een verdere uitbreiding van de EU.

Montenegro heeft nog een groot aantal hervormingen door te voeren voordat het aan alle Europese regels voldoet. Zo is het land nog niet klaar om toe te stemmen op de beperking van zijn stemrecht, vertelde een Montenegrijnse functionaris tijdens een gesprek met POLITICO. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!