Key takeaways

• Door Amerikaanse sancties maakt de Iraanse regering gebruik van een netwerk van “trustees” om olie te verkopen en goederen te importeren.
• Dit ondoorzichtige systeem, dat transparantie en verantwoordingsplicht ontbeert, heeft ertoe geleid dat miljarden dollars zijn verdwenen.
• Nu oorlog dreigt, versterkt Iran het “trusteesysteem” nog verder en verleent het toegang tot olie voor het ruilen van essentiële goederen.

Iran staat onder toenemende druk als gevolg van Amerikaanse sancties en de dreigende oorlog. De autoriteiten van het land nemen hun toevlucht tot onconventionele methoden, waaronder een netwerk van aan de staat gelieerde “beheerders”, om olie te verkopen en essentiële goederen te importeren. Rechters en deskundigen hebben hun bezorgdheid geuit over corruptie binnen dit systeem, meldt Al Jazeera.

Duistere deals

De trustees behandelen duistere deals met Iraanse aardolie en andere gesanctioneerde producten, waarbij miljarden dollars aan opbrengsten nog niet zijn teruggekeerd naar het land. Olie-executives, wetgevers en gerechtelijke functionarissen wijzen allemaal op een gebrek aan transparantie en verantwoordingsplicht. Hoofd van de rechterlijke macht Gholam-Hossein Mohseni-Ejei heeft publiekelijk vragen gesteld over de verblijfplaats van die fondsen en geëist dat ze worden teruggegeven.

De kwestie illustreert de langdurige strijd van Iran met de repatriëring van buitenlandse valuta die is verdiend met de export van olie, een probleem dat wordt verergerd door inflatie en een dalende nationale munteenheid. Een voormalig topman uit de oliesector, Ali Akbar Pour Ebrahim, onthulde een belangrijke verschuiving in de manier waarop Iran zijn oliegeld beheert, nu de hoop op herstel van het nucleaire akkoord van 2015 afneemt.

Verschuiving van controle olie-inkomsten

Onder het bewind van president Hassan Rouhani werden de olie-inkomsten rechtstreeks door het ministerie van Aardolie beheerd. Onder zijn opvolger, president Ebrahim Raisi, werd het ministerie echter buitenspel gezet en namen “banktrustees” die onder commerciële banken opereerden het beheer over. Pour Ebrahim beweert dat die trustees miljarden dollars hebben weggesluisd voor persoonlijk gewin.

Beschuldigingen van verduistering

Hij beweert dat zij onderdanen van buurlanden hebben gebruikt om bankrekeningen te openen in de Verenigde Arabische Emiraten en geld via lege vennootschappen hebben doorgesluisd. Hoewel er vóór de dood van Raisi een onderzoek is ingesteld, is er geen grondig onderzoek uitgevoerd.

Parlementslid Hossein Samsami bevestigde het vermoeden dat sommige agentbanken samenspanden met beheerders om valse rapporten over de ontvangst van oliegeld aan de centrale bank te verstrekken. Mahmood Khaghani, een ervaren olieambtenaar, schat dat het verduisterde bedrag aanzienlijk hoger ligt dan 11 miljard dollar (ongeveer 9,3 miljard euro). Hij schrijft de opkomst van dit beheerderssysteem toe aan een “schaduwregering” die onder internationale druk rond het nucleaire programma van Iran is ontstaan.

Dit ondoorzichtige model werkt corruptie in de hand en geeft machtige belangengroepen met beperkte verantwoordingsplicht meer invloed. Econoom Morteza Afghah stelt dat die verduisterde gelden de Iraanse munt hadden kunnen stabiliseren en de financiële lasten voor de burgers hadden kunnen verlichten.

Verankering van “trusteesysteem”

Nu oorlog een reële mogelijkheid wordt, versterkt de Iraanse regering dit trusteesysteem nog verder. Minister van Landbouw Gholamreza Nouri Ghezeljeh heeft aangekondigd dat importeurs van essentiële goederen, waaronder voedsel, toegang krijgen tot olie voor ruilhandel, waardoor zij in feite nieuwe trustees worden. Dit volgt op de afschaffing van een preferentiële wisselkoers voor import, wat gevolgen heeft voor importeurs die nu van deze nieuwe regeling zullen profiteren.

In een afzonderlijke ontwikkeling die gericht is op het omzeilen van sancties en de verkoop van Iraanse olie, verkopen de autoriteiten naar verluidt gesanctioneerde schepen als schroot om de aankoop van nieuwe, niet-gesanctioneerde tankers te financieren. (fc)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!